Wielki Mistrz wielkiego teologa. Św. Albert Wielki

10 godzin temu

Św. Albert Wielki (ok. 1200–1280) był dominikaninem, teologiem, filozofem i badaczem przyrody, nazywanym Doktorem Powszechnym. Jako nauczyciel św. Tomasza z Akwinu pomógł mu rozwinąć myśl filozoficzną, a po jego śmierci wystąpił w obronie jego nauczania.

aleteia.pl

Z Padwy do Paryża

Albert urodził się około 1200 roku w Lauingen, w Szwabii, na terenie dzisiejszych Niemiec. Pochodził z rodziny szlacheckiej, która mogła zapewnić mu dobre wykształcenie. Studiował w Padwie, gdzie zetknął się z filozofią i naukami przyrodniczymi. W 1223 roku wstąpił do dominikanów.

Nie porzucił jednak swoich intelektualnych zainteresowań. Kształcił się dalej, studiował teologię i rozpoczął pracę nauczyciela w dominikańskich ośrodkach w Niemczech. Wykładał m.in. w Kolonii, Hildesheim, Fryburgu i Ratyzbonie. W pierwszej połowie lat 40. XIII wieku trafił do Paryża, gdzie w 1245 roku uzyskał tytuł mistrza teologii.

Właśnie tam spotkał młodego Tomasza z Akwinu, który został jego uczniem.

Albert był zafascynowany dorobkiem Arystotelesa, a także myślą uczonych arabskich, takich jak Awicenna i Awerroes. Nie ograniczał się jednak do filozofii. Zajmował się astronomią, fizyką, chemią, mineralogią, botaniką i zoologią. Opisywał rośliny i zwierzęta, porównywał ich cechy, badał minerały i interesował się zjawiskami zachodzącymi w przyrodzie.

Domena publiczna

Nie wystarczało mu powtarzanie tego, co napisali inni. Chciał sam obserwować i sprawdzać. W jego dziełach znalazły się opisy zjawisk naturalnych, które na długo wyprzedzały zainteresowania wielu ówczesnych teologów.

Otrzymał przydomek Doctor universalis – doktor powszecnhy. Albert nie był specjalistą od jednej dziedziny. Próbował ogarnąć rozumem możliwie szeroki obszar ludzkiej wiedzy. W 1931 roku Pius XI ogłosił go świętym i doktorem Kościoła, a dziesięć lat później Pius XII ustanowił go patronem osób zajmujących się naukami przyrodniczymi.

Mistrz i uczeń

W 1248 roku Albert otrzymał zadanie zorganizowania dominikańskiego ośrodka studiów w Kolonii. Zabrał tam ze sobą Tomasza, który kontynuował naukę pod jego kierunkiem. Ich wspólna praca trwała kilka lat.

Obaj byli zafascynowani Arystotelesem i szukali sposobów, by wykorzystać jego filozofię w chrześcijańskiej refleksji. Nie widzieli sprzeczności między rozumem a wiarą. Uważali, iż poznawanie świata nie oddala człowieka od Boga, ale może prowadzić do lepszego rozumienia Jego dzieła.

Różnili się jednak temperamentem i sposobem uprawiania nauki. Alberta pociągała szerokość wiedzy. Chciał opisywać, porządkować i wyjaśniać rozmaite zjawiska. Tomasz miał szczególny talent do budowania spójnych systemów filozoficznych i teologicznych. Potrafił precyzyjnie rozróżniać pojęcia i prowadzić rozumowanie krok po kroku.

Tomasz nie był więc kopią swojego mistrza. Rozwijał jego inspiracje, ale potrafił również dochodzić do odmiennych wniosków. Albert pomógł mu wejść w świat filozofii, w którym młody dominikanin miał później stworzyć własne, wielkie dzieło.

Albert nie zapomniał o swoim uczniu

Tomasz zmarł 7 marca 1274 roku. Albert przeżył go o sześć lat. Wiadomość o śmierci dawnego ucznia była dla niego bolesnym ciosem. W tradycji dominikańskiej zachowały się przekazy o wielkim przywiązaniu Alberta do Tomasza.

Kilka lat później, w 1277 roku, Albert udał się do Paryża. Tamtejszy biskup Étienne Tempier potępił 219 tez filozoficznych i teologicznych, z których część wiązano z arystotelizmem i nauczaniem Tomasza. Nie wszystkie dotyczyły jednak bezpośrednio Akwinaty, a całego wydarzenia nie należy przedstawiać jako formalnego potępienia jego dzieł.

Według przekazu związanego z późniejszym procesem kanonizacyjnym Tomasza Albert przybył do Paryża, by bronić nauczania swojego dawnego ucznia. Historycy dyskutują nad szczegółami tej podróży, ale jej związek z obroną myśli Tomasza jest mocno zakorzeniony w tradycji biograficznej.

To poruszający obraz starzejącego się mistrza, który nie chce pozwolić, by dorobek jego ucznia został niesprawiedliwie osądzony. Albert sam był wielkim uczonym, a mimo to potrafił stanąć w obronie człowieka, którego intelektualną wielkość rozpoznał jeszcze w młodości.

Trzy lekcje od św. Alberta Wielkiego

1 Wiara nie boi się wiedzy

Albert pokazywał, iż poznawanie przyrody, filozofii czy astronomii nie musi zagrażać wierze. Świat jest dziełem Boga, dlatego jego badanie może być drogą do poznawania Stwórcy. Nie trzeba odwracać wzroku od nauki, by pozostać człowiekiem wierzącym.

2 Mądrość zaczyna się od pokory

Albert nie zadowalał się powtarzaniem cudzych opinii. Obserwował, sprawdzał i szukał odpowiedzi. Wiedział, iż człowiek nie pozna wszystkiego od razu, a prawdziwa nauka wymaga cierpliwości i gotowości do przyznania, iż czegoś jeszcze nie rozumiemy.

3 Dobry nauczyciel pozwala uczniowi być sobą

Historia Alberta i Tomasza przypomina, iż zadaniem mistrza nie jest wychowanie kopii samego siebie. Albert pomógł młodemu dominikaninowi rozwinąć jego zdolności, a później potrafił uznać jego samodzielność i wielkość. Nie rywalizował z uczniem. Gdy Tomasz odszedł, stanął w obronie jego dorobku.

Kempf EK | CC BY-SA 3.0

Święty Albert Wielki zmarł 15 listopada 1280 roku w Kolonii. Pozostawił po sobie ogromną spuściznę naukową i ucznia, którego imię zna dziś niemal każdy. Być może właśnie to ostatnie jest jednym z najpiękniejszych świadectw jego wielkości: potrafił uczyć tak, by jego uczeń mógł pójść dalej własną drogą.