Monitorowanie własności mediów

Czy każdy z nas może samodzielnie odnaleźć informację o tym, kto rzeczywiście jest właścicielem mediów? Sprawdzili to badacze z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, zaangażowani w międzynarodowy projekt Euromedia Ownership Monitor.

Kto jest właścicielem mediów w Europie? Zaangażowani w międzynarodowy projekt Euromedia Ownership Monitor naukowcy mapują 700 redakcji i ich rzeczywistych kontrolerów. Polską częścią badań zajęli się pracownicy Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW.

Zespół w składzie: prof. Michał Głowacki, prof. Katarzyna Gajlewicz-Korab i Dagmara Sidyk-Furman zbadał 34 podmioty – zarówno największe grupy medialne (w tym Grupę Polska Plus, Warner Bros. Discovery, Agorę czy ZPR Media), jak i popularne profile w mediach społecznościowych (w tym MakeLifeHarder, The Poland News czy Łukasz Bok – Konflikty i Katastrofy Świata). Ich zadaniem było wskazanie kluczowych wyzwań związanych z transparentnością, dostępnością danych oraz identyfikacją beneficjentów rzeczywistych medialnych spółek.

– Z przeprowadzonej analizy wynika, iż struktura własnościowa polskiego sektora mediów jest zdominowana przez prywatne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Media w Polsce należą również do organizacji pozarządowych oraz podmiotów o charakterze religijnym. Ponadto kilka organizacji medialnych jest bezpośrednio lub pośrednio, w całości lub częściowo, własnością Skarbu Państwa, w tym media publiczne i komercyjne grupy medialne, takie jak Polska Press, która jest własnością kontrolowanej przez państwo spółki energetycznej Orlen – mówi prof. Katarzyna Gajlewicz-Korab.

Analiza EurOMo wykazała również przypadki złożonych struktur własnościowych z udziałem tzw. „spółek fasadowych”. Struktury te składają się z wielu powiązanych ze sobą podmiotów, co według badaczy może ograniczać przejrzystość przepływów kapitałowych i ukrywać powiązania między mediami a polityką.

Wyszukiwarka i baza danych

Nowa edycja EurOMo została uruchomiona wraz z przeprojektowaną wyszukiwarką, która umożliwia dziennikarzom, regulatorom i obywatelom śledzenie własności i kontroli mediów ponad granicami państw – w tym identyfikowanie właścicieli rzeczywistych (beneficial owners) oraz kluczowych decydentów, takich jak prezesi czy redaktorzy naczelni.

Rozszerzona baza danych obejmuje setki opiniotwórczych mediów we wszystkich krajach Unii Europejskiej, z danymi z 2025 roku. Zawiera informacje o ponad 700 mediach, 4300 osobach (właścicielach i innych podmiotach sprawujących kontrolę) oraz 2100 organizacjach posiadających udziały w tych mediach. Użytkownicy mogą analizować wyniki w formie interaktywnej mapy sieci powiązań, filtrować relacje kontroli wykraczające poza formalne udziały kapitałowe oraz pobierać dane w formacie możliwym do ponownego wykorzystania, zgodnym z otwartym standardem BODS v0.3.

Pełna wersja bazy dostępna jest dla zarejestrowanych użytkowników posiadających uzasadniony interes (np. dziennikarzy, decydentów publicznych czy organizacji społeczeństwa obywatelskiego). Wersja publiczna może być natomiast wykorzystywana bezpłatnie przez wszystkich obywateli za pośrednictwem strony internetowej projektu. Oprócz bazy danych użytkownicy mogą również zapoznać się z raportami opisującymi sytuację w poszczególnych krajach oraz porównującymi poziom ryzyka między państwami na bazie kilkudziesięciu wskaźników.