13 kwietnia, w Auli Biblioteki Głównej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie miało miejsce międzynarodowe sympozjum naukowe „Przekroczyć próg – 40. rocznica wizyty Jana Pawła II w Wielkiej Synagodze w Rzymie”, w którym wzięło udział wielu znamienitych gości, w tym Jego Eminencja ks. kardynał Grzegorz Ryś, Metropolita Krakowski, Wielki Kanclerz Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, Jego Magnificencja ks. prof. dr hab. Robert Tyrała, Rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II oraz Helena Jakubowicz, Przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie. Całość spotkania prowadził dr Jakub Drath, religioznawca i sekretarz zarządu Klubu Chrześcijan i Żydów „Przymierze”.
Na wstępie spotkania głos zabrał gospodarz miejsca, Jego Magnificencja ks. prof. dr hab. Robert Tyrała, który wszystkich zebranych w tym wyjątkowym miejscu przywitał i podziękował za obecność. – Patrząc na historię sprzed 40 lat widzimy Jana Pawła II jako człowieka dialogu i mistrza spotkania z każdym człowiekiem w imię Boga. On nie tylko wszedł do Rzymskiej Synagogi, ale nazwał to spotkanie tajemnicą opatrzności. Kluczem do rozumienia każdej relacji jest bowiem godność osoby ludzkiej, najpierw trzeba widzieć człowieka, a dopiero potem wyznawców różnych religii. Tego również uczy nas dzisiaj święty Jan Paweł II – stwierdził ks. prof. dr hab. Robert Tyrała.
Jego Eminencja ks. kardynał Grzegorz Ryś nawiązał w swoim przemówieniu do tekstu testamentu św. Jana Pawła II. Ks. kardynał zwrócił uwagę na fakt, iż Papież w swoim testamencie wrócił do tematu wizyty w synagodze, przywołując w nim Rabina Rzymu, Elio Toaffem’a, który jako jedyny został wspomniany w tym testamencie indywidualnie. Jak zauważył ks. kardynał, tekst był pisany w trakcie rekolekcji i okazał się on tekstem bardzo osobistym, dotyczącym m.in. przeżywania wiary i poczucia bezpieczeństwa. Myśląc o wydarzeniach dotyczących kruchości życia ludzkiego Jan Paweł II ujawnia dwa powody, dla których czuł się bezpiecznie – Pierwszy jest taki, iż jest w rękach Ojca, i będąc w rękach Ojca niczego się nie boi. A drugi powód, dla którego czuje się bezpiecznie, to ten, iż jest In medio ecclesiae, w samym wnętrzu Kościoła. I tak jak się czuje bezpiecznie w rękach Boga, tak się czuje bezpiecznie, kiedy jest w samym środku Kościoła. I potem opisuje to doświadczenie Kościoła i pierwsze o czym pisze, to jest Sobór Watykański II (…) Więc nie mierzymy się tylko z 40. rocznicą tamtych odwiedzin. Mierzymy się z gestem, który dla niego pozostał istotny do końca Jego życia, tak dalece, iż pisał o tym w testamencie. Myślę, iż rzeczywiście ta nasza relacja do Żydów i do judaizmu jest wpisana po naszej stronie, chrześcijańskiej w wielką troskę o dziedzictwo Soboru Watykańskiego II – zauważył ks. kardynał Grzegorz Ryś.
Następnie głos zabrała Helena Jakubowicz, Przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie. Nawiązując do wydarzeń sprzed 40 lat, Helena Jakubowicz stwierdziła – Był to moment przełomowy, nie tylko symboliczny, ale i głęboko ludzki. Moment, w którym przekroczono próg nie tylko budynku, ale także uprzedzeń lęku i bolesnej historii. To wydarzenie otworzyło nowy rozdział w relacjach między Żydami a chrześcijanami, pokazało, iż możliwe jest spotkanie oparte na szacunku, słuchaniu i uznaniu wspólnych korzeni.
Zebrani mieli okazję wysłuchać wystąpień zaproszonych gości, zarówno z kraju, jak i spoza jego granic, m.in. prof. Karmy Ben Johanan „Żydowska recepcja wizyty Jana Pawła II w Wielkiej Synagodze w Rzymie”, dr. Oliviera Catela OP „Od Piazza do kościelnej ławki: jak katolicy przyjęli wizytę Jana Pawła II w synagodze”, dr hab. Marcina Majewskiego „O biblijnym motywie przekraczania progu”, dr hab. Józefa Cezarego Kałużnego „O wspólnych początkach i rozejściu się dróg”, s. dr Terezy Huspekovej „O przełomie w katolickim nauczaniu o Żydach: deklaracja Nostra aetate” oraz prof. Jana Grosfelda „Dialog drogą do własnej tożsamości”.
Była także możliwość zadawania pytań i wzięcia udziału w dyskusji. Spotkanie w założeniu było czasem refleksji nad drogą, jaką Kościół katolicki przebył w czasie tych 40 lat w kontekście relacji z judaizmem oraz stawiania pytań o to, do czego wzywa współczesne nauczanie, jakie są dziś perspektywy dla wzajemnych relacji oraz na czym może opierać się nadzieja na ich dalszy rozwój.
Wydarzeniu towarzyszyło otwarcie wystawy „Byli sąsiadami: ludzkie wybory i zachowania w obliczu Zagłady”, przygotowanej we współpracy z United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie. Ekspozycję można oglądać w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie do połowy maja.
Sympozjum stanowiło wprowadzenie do popołudniowego spotkania w Synagodze Kupa. Z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej synagodze odbyło się nowe, historyczne spotkanie przedstawicieli środowisk żydowskich i katolickich w krakowskiej synagodze Kupa przy ul. Miodowej 27 w Krakowie. Obecny na spotkaniu kardynał Grzegorz Ryś przypomniał, iż dla Ojca Świętego wizyta sprzed 40-tu lat była tak ważna, iż wspominał o niej w swoim testamencie. Metropolita Krakowski rozpoczął swoją wypowiedź od słów, które wcześniej wypowiedział Jan Paweł II: „Drodzy przyjaciele i bracia, Żydzi i chrześcijanie”. Na koniec kardynał Grzegorz Ryś przypomniał o możliwości obejrzenia wystawy Instytutu pt. „Godność osoby ludzkiej”. Podkreślił, iż wystawa kończy się fotografią Jana Pawła II, który w murze zachodnim dawnej Świątyni Jerozolimskiej pozostawił kartkę z modlitwą do Boga. Kopię tej modlitwy Kardynał Ryś przekazał na ręce przedstawicieli środowiska żydowskiego na znak pamiątki wspólnego spotkania w duchu nauczania Jana Pawła II.
Pani Helena Jakubowicz, przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie, przypomniała dobre relacje gminy z Karolem Wojtyłą, ówczesnym Metropolitą Krakowskim oraz wspomniała rolę swojego ojca, Tadeusza Jakubowicza, w budowaniu kontaktów pomiędzy wyznawcami różnych religii.
Ksiądz Kardynał Stanisław Dziwisz, długoletni sekretarz Jana Pawła II, wspominał wizytę w synagodze Większej w Rzymie z pozycji świadka tego wydarzenia. Podkreślał, jak ważne były dla Ojca Świętego losy narodu żydowskiego, zwłaszcza po tragicznych doświadczeniach II wojny światowej. Kardynał Dziwisz wspominał wadowicką rodzinę Klugerów, którzy przyjaźnili się z rodziną Wojtyłów, a przyjaźń Karola Wojtyły i Jerzego Klugera przetrwała do końca ich dni. Spotkanie uświetniły pieśni psalmów w wykonaniu kantora.
Wydarzenie powstało we współpracy Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie, Rady Dialogu Archidiecezji Krakowskiej, Instytutu Dialogu Międzykulturowego im. Jana Pawła II w Krakowie, Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu, Klubu Chrześcijan i Żydów „Przymierze”, Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów.
Zachęcamy do zapoznania się z nagraniem z sympozjum, które zawiera wszystkie wystąpienia:
.webp)
