Pytania do zwolenników tezy materialno-formalnej.

Teza materialno-formalna (Cassiciacum) powstała jako próba wyjaśnienia kryzysu posoborowego. Według jej zwolenników osoby zajmujące pozycję papieża po Soborze Watykańskim II nie posiadają papieskiej władzy (formaliter), zachowują jednak pewien tytuł lub związek z urzędem papieskim (materialiter), dzięki czemu Stolica Apostolska nie byłaby całkowicie nieobsadzona.

Niniejszy tekst nie ma na celu przedstawienia pełnej krytyki tezy, ale postawienie szeregu pytań, na które zwolennicy tego stanowiska powinni udzielić jasnych i spójnych odpowiedzi. Są to pytania dotyczące zarówno podstaw teologicznych samej tezy, jak i jej praktycznych konsekwencji jej zastosowania.

1. Kto jest dziś prawowitą hierarchią Kościoła?

To jest pytanie fundamentalne, od którego zależą wszystkie pozostałe.

o ile osoby zajmujące urzędy w strukturach posoborowych są jedynie hierarchią „materialną”, a nie posiadają rzeczywistej władzy od Chrystusa, to kto w tej chwili stanowi prawowitą hierarchię Kościoła?

Kto posiada misję kanoniczną? Kto posiada zwyczajną jurysdykcję? Kto ma prawo autorytatywnie nauczać, sądzić i rządzić w Kościele?

o ile odpowiedź brzmi, iż w tej chwili nie istnieje hierarchia posiadająca władzę zwyczajną, to kto jest kompetentny do rozstrzygania wszystkich pozostałych zagadnień związanych z tezą materialno-formalną?

2. Gdzie Kościół naucza o „papieżu materialnym”?

Gdzie w Piśmie Świętym, Tradycji, Magisterium lub prawie kanonicznym znajduje się nauka o istnieniu „papieża materialnego”, który posiada tytuł do papiestwa, ale nie posiada władzy papieskiej?

Czy nie jest to raczej nowa konstrukcja teologiczna opracowana w XX wieku dla wyjaśnienia obecnego kryzysu? o ile jest to jedynie hipoteza teologiczna, to dlaczego miałaby wiązać sumienia wiernych bardziej niż prosty wniosek, iż Stolica Apostolska pozostaje nieobsadzona?

3. Jak można oddzielić urząd od władzy?

Tradycyjna teologia katolicka naucza, iż wybrany i przyjmujący wybór papież otrzymuje od Chrystusa władzę jurysdykcyjną nad całym Kościołem.

Na jakiej podstawie można twierdzić, iż ktoś jest papieżem w jednym znaczeniu, ale nie jest nim w drugim? Czy nie prowadzi to do stworzenia kategorii pośredniej pomiędzy papieżem a nie-papieżem, nieznanej wcześniejszej teologii katolickiej? Wybitny teolog XIX wieku, z okresu ogłoszenia dogmatu o Nieomylności Papieskiej w 1870 r., x dr Piotr Semenenko, Doktor świętej Teologii, Konsultor świętej Kongregacji Indeksu, Rektor Papieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie nauczał: „Papa semper idem sit formaliter qui et materialiter” (Papież zawsze ten sam jest formalnie, co i materialnie)

4. Kto rozstrzyga, czy ktoś jest papieżem formalnym?

o ile nie istnieje w tej chwili prawowita hierarchia zdolna do wydania autorytatywnego osądu, to kto i na jakiej podstawie prawnej stwierdza, iż „papież materialny” stał się papieżem formalnym? Kto posiada adekwatne kompetencja do wydania takiego orzeczenia?

Czy istnieje widzialny organ Kościoła uprawniony do wydania takiego osądu?

o ile nie, to czy ostatecznie każdy wierny nie musi sam oceniać, czy dana osoba jest już w pełni papieżem czy nie?

A jeżeli wierni przyjmują ocenę swoich przełożonych lub teologów, to czy nie oznacza to, iż rzeczywistym autorytetem staje się przełożony danego środowiska, a nie sam urząd papieski?

5. Czy przełożony generalny staje się faktycznie „sędzią papiestwa”?

Sedewakantyści często zarzucają Bractwu św. Piusa X, iż choć uznaje ono papieża, to w praktyce samo decyduje, kiedy należy go słuchać, a kiedy nie.

W takim ujęciu ostatecznym autorytetem nie jest osoba uznawana za papieża, ale przełożony generalny Bractwa lub własny osąd wiernego.

Czy podobny problem nie pojawia się w przypadku tezy materialno-formalnej?

o ile przeciętny wierny nie potrafi samodzielnie ocenić wszystkich zawiłości tezy materialno-formalnej, to w praktyce przyjmuje stanowisko przełożonego generalnego, biskupa lub teologa swojego środowiska.

Czy nie oznacza to, iż to właśnie oni faktycznie decydują, kto jest papieżem, a kto nim nie jest?

Czy ich autorytet nie staje się w praktyce wyższy od autorytetu osoby uznawanej za „papieża materialnego”?

6. Problem „papieża na jeden dzień”

W jednej z dyskusji postawiono kiedyś pytanie: gdyby Jorge Bergoglio jednego dnia porzucił swoje błędy i przyjął wiarę katolicką, a następnego dnia ponownie do nich powrócił, czy byłby przez ten jeden dzień papieżem formalnym?

Odpowiedź twierdząca prowadzi do niezwykle poważnych konsekwencji. o ile osoba uznawana za „papieża materialnego” staje się papieżem formalnym w chwili porzucenia błędów, a następnie traci ten status po ponownym popadnięciu w herezję, to czy nie prowadzi to do absurdalnej wizji „papieża na jeden dzień”, „papieża na tydzień” lub „papieża na godzinę”?

Czy status papieski miałby zmieniać się wraz ze stanem wewnętrznych przekonań danej osoby? Czy wierni mieliby uznawać kogoś za papieża we wtorek, przestać uznawać go w środę, a następnie ponownie uznawać w czwartek?

Czy nie prowadzi to do koncepcji „papieża na jeden dzień”, która wydaje się trudna do pogodzenia z powagą i stabilnością urzędu Piotrowego? Jak wierni mają rozpoznać moment uzyskania lub utraty władzy papieskiej?

7. Kto ma stwierdzić nawrócenie?

Po czym konkretnie rozpoznać, iż „papież materialny” usunął przeszkodę uniemożliwiającą otrzymanie władzy papieskiej?

Kto ma wydać taki osąd? Czy wystarczy publiczne wyznanie wiary? Czy konieczna jest ocena teologów? A jeżeli teologowie się nie zgodzą, to kto rozstrzygnie spór? Kto ma dziś tą najwyższą władzę w Kościele?

Czy nie prowadzi to ponownie do sytuacji, w której ostatecznym sędzią staje się prywatny osąd ludzi, a nie sam urząd Kościoła?

8. Problem dwóch papieży

W ostatnich latach (np. rok temu, po ekskomunice bpa Karola Marii Viganò) pojawiały się opinie, iż niewielka grupa kardynałów po nawróceniu na wiarę katolicką mogłaby wybrać nowego papieża dla Kościoła, którym mógłby być np. bp. Karol Maria Viganò, określony mianem „Św. Atanazego naszych czasów”).

o ile jednak istnieje już „papież materialny”, który zachowuje tytuł do urzędu papieskiego, to na jakiej podstawie można przeprowadzać nowy wybór?

A jeżeli taki wybór zostałby dokonany, a następnie „papież materialny” usunąłby przeszkodę uniemożliwiającą otrzymanie władzy papieskiej, to czy nie powstałoby dwóch konkurencyjnych pretendentów do tronu Piotrowego?

W jaki sposób teza materialno-formalna unika takiej sprzeczności?

9. Gdzie jest precedens historyczny?

Czy w historii Kościoła istniał choć jeden przypadek wieloletniego „papieża materialnego”, który nie był papieżem formalnym?

Czy można wskazać choć jeden przykład podobnej sytuacji w ciągu dwóch tysięcy lat historii Kościoła?

o ile nie, to dlaczego wierni mieliby uznać taki stan za zgodny z konstytucją Kościoła ustanowioną przez Chrystusa?

o ile ktoś jest „papieżem materialnym”, to jakie praktyczne skutki wynikają z tego faktu? Czy należy wymieniać go w Kanonie Mszy? Czy jego nominacje kardynalskie są ważne? Czy jego akty administracyjne obowiązują? Czy jego decyzje posiadają jakąkolwiek moc prawną?

o ile odpowiedź na większość tych pytań brzmi „nie”, to czym w praktyce różni się on od osoby, która po prostu nie jest papieżem?

10. Dlaczego nie po prostu sedewakantyzm?

o ile „papież materialny” nie posiada władzy papieskiej, nie może nauczać z autorytetem papieskim, nie może rządzić Kościołem jako papież i nie jest przedmiotem posłuszeństwa jako papież, to co realnie odróżnia jego sytuację od zwykłego wakatu Stolicy Apostolskiej?

Czy teza materialno-formalna rozwiązuje jakikolwiek problem, którego nie rozwiązuje zwykły sedewakantyzm (tzw. totalizm)?

Czy nie tworzy ona jedynie dodatkowej kategorii pośredniej pomiędzy papieżem a nie-papieżem? Czym w praktyce różni się od lefebryzmu?

Powyższe pytania nie wynikają z niechęci wobec zwolenników tezy materialno-formalnej. Dotykają one jednak zagadnień fundamentalnych: natury papiestwa, źródła autorytetu w Kościele oraz sposobu rozpoznawania prawowitej władzy.

Najpoważniejszy problem wydaje się sprowadzać do jednego zasadniczego pytania:

Kto ostatecznie decyduje o tym, czy dana osoba jest papieżem?

o ile odpowiedź brzmi: sam papież, problem nie istnieje.

o ile jednak odpowiedź brzmi: teologowie, przełożeni zgromadzeń, biskupi lub przełożeni generalni poszczególnych środowisk, wówczas pojawia się trudność bardzo podobna do tej, którą sedewakantyści od dziesięcioleci wskazują w odniesieniu do Bractwa św. Piusa X.

W obu przypadkach można bowiem postawić pytanie, czy rzeczywistym punktem odniesienia pozostaje urząd Piotrowy, czy też prywatny osąd tych, którzy twierdzą, iż wiedzą, kiedy należy uznać jego autorytet, a kiedy należy go zawiesić.

Jest to kwestia wymagająca jasnej i przekonującej odpowiedzi ze strony każdego zwolennika tezy materialno-formalnej.