Przed dziesięcioma laty, w czerwcu 2016 roku, na łamach Tenete Traditiones opublikowaliśmy „Poczet władców i królów polskich”, poświęcony najdawniejszym, legendarnym początkom naszych dziejów. Sięgając do starych polskich kronik (m.in. Historia Polonica bł. Wincentego Kadłubka), podań oraz tradycji utrwalonej między innymi w jasnogórskim poczcie książąt i królów, staraliśmy się oddzielić narodową legendę, w której może kryć się ziarno historycznej prawdy, od współczesnych fantazji o rzekomym starożytnym „Imperium Wielkiej Lechii”. Tamten poczet prowadził nas przez czasy poprzedzające powstanie historycznego Państwa Polskiego. W czerwcu 2025 roku przedstawiliśmy natomiast „Poczet władców Polski w XX i XXI wieku”, obejmujący ostatnich tytularnych królów Polski z dynastii Romanowów, Radę Regencyjną Królestwa Polskiego, Naczelnika Państwa oraz kolejnych Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej — zarówno urzędujących w kraju, jak i przechowujących legalną ciągłość Państwa Polskiego na uchodźstwie podczas niemieckiej i sowieckiej okupacji naszej Ojczyzny.
Niniejszy poczet łączy oba te krańce dziejów. Rozpoczynamy od Mieszka I — pierwszego władcy Polski wzmiankowanego przez współczesne mu źródła — a kończymy na urzędującym Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej Karolu Nawrockim. Przedstawiamy książąt, królów, regentów, Naczelnika Państwa i prezydentów, a więc wszystkich tych, którzy w kolejnych epokach piastowali najwyższą władzę w Państwie Polskim albo stanowili jej legalną kontynuację. Polska nie zawsze posiadała ten sam ustrój, granice ani stopień niezależności. Była monarchią książęcą i królewską, przeżyła rozbicie dzielnicowe, unię z Wielkim Księstwem Litewskim, epokę Rzeczypospolitej Obojga Narodów i królów elekcyjnych, rozbiory, Księstwo Warszawskie oraz związane z Cesarstwem Rosyjskim Królestwo Polskie. Po likwidacji jego odrębnej państwowości Romanowowie zachowali tytuł królów Polski, aż do upadku swojej dynastii w 1917 roku. Następnie władzę zwierzchnią objęła Rada Regencyjna, która 7 października 1918 roku proklamowała niepodległość Polski i przekazała swą władzę Józefowi Piłsudskiemu. Po klęsce 1939 roku ciągłość Rzeczypospolitej przechowali jej legalni Prezydenci na uchodźstwie, a 22 grudnia 1990 roku prezydent Ryszard Kaczorowski przekazał insygnia władzy państwowej II Rzeczypospolitej prezydentowi Lechowi Wałęsie. W okresie rozbicia dzielnicowego za głowę państwa przyjmujemy księcia zwierzchniego, a następnie władcę Krakowa — dawnej dzielnicy senioralnej. Okresy bezkrólewia zaznaczamy, wymieniając sprawującego władzę zastępczą prymasa-interreksa, podobnie jak w czasach republikańskich odnotowujemy osoby czasowo wykonujące obowiązki Prezydenta RP. Nie otrzymują one jednak miejsca równego adekwatnym monarchom i prezydentom. Rada Regencyjna została natomiast potraktowana jako jedna kolegialna głowa państwa.
Nie jest to poczet wyłącznie wielkich wodzów i dobrych gospodarzy. W historii Polski byli władcy wybitni, święci i bohaterscy, ale byli również monarchowie słabi, nieudolni albo działający ze szkodą dla państwa. Ciągłość urzędu nie oznacza równości zasług ani moralnej aprobaty dla wszystkich panującego. Każdej postaci towarzyszy dlatego krótka, rzeczowa nota zawierająca podstawowe daty, tytuły i najważniejsze wydarzenia jej panowania. Wizerunki zostały ujednolicone w formie realistycznych, filmowych rekonstrukcji historycznych. Za podstawę portretów dawnych władców posłużyły przede wszystkim szkice Jana Matejki oraz oparte na nich późniejsze przedstawienia barwne (w przypadku postaci niewłączonych do pocztu Matejki zastosowano hipotetyczne rekonstrukcje oparte na realiach epoki), natomiast w przypadku postaci nowożytnych i współczesnych — autentyczne portrety i fotografie. W ten sposób pragniemy ukazać nie tylko kolejnych ludzi sprawujących najwyższą władzę, ale również trwającą przez ponad tysiąc lat historyczną i instytucjonalną ciągłość Państwa Polskiego.
ok. 960–1138
Dynastia Piastów, ok. 960–1138
Książę Polski, ok. 960–992
Data i miejsce jego urodzenia nie są znane; przypuszcza się, iż urodził się między 922 a 945 rokiem. Pierwszy władca Polski wzmiankowany przez współczesne mu źródła. Przyjmując w 966 roku chrzest, zapoczątkował chrystianizację kraju i włączył państwo polskie do kręgu cywilizacji chrześcijańskiej.
Książę Polski, 992–1025; król Polski, 1025
1. król Polski
Urodził się w 967 roku jako syn Mieszka I i Dobrawy, zmarł 17 czerwca 1025 roku. Koronowany na króla 18 kwietnia 1025 roku, prawdopodobnie w Gnieźnie. Za jego panowania odbył się zjazd gnieźnieński w 1000 roku, który umocnił międzynarodową pozycję państwa oraz niezależność polskiej organizacji kościelnej.
Król Polski, 1025–1031; książę Polski, 1032–1034
2. król Polski
Urodził się w 990 roku jako syn Bolesława Chrobrego i Emnildy, zmarł 10 lub 11 maja 1034 roku. Koronowany na króla 25 grudnia 1025 roku, tradycyjnie w Gnieźnie. Po utracie tronu wskutek najazdu niemiecko-ruskiego powrócił do kraju i przed śmiercią ponownie zjednoczył jego najważniejsze ziemie.
Książę Polski, 1031–1032
Urodził się prawdopodobnie w 986 lub 987 roku jako pierworodny syn Bolesława Chrobrego, zginął wiosną 1032 roku. Objął władzę po wygnaniu Mieszka II Lamberta. Odesłał cesarzowi Konradowi II polskie insygnia koronacyjne, zrzekając się godności królewskiej i uznając zwierzchnictwo cesarstwa.
Książę Polski, nominalnie od 1034, faktycznie ok. 1039/1040–1058
Urodził się 25 lipca 1016 roku w Krakowie jako syn Mieszka II Lamberta i Rychezy, zmarł 19 marca 1058 roku w Poznaniu. Wskutek kryzysu państwa znalazł się na wygnaniu, a faktyczne rządy rozpoczął po powrocie do kraju około 1039 lub 1040 roku. Odbudował monarchię piastowską, odzyskał Mazowsze i Śląsk oraz uczynił Kraków głównym ośrodkiem władzy.
Książę Polski, 1058–1076; król Polski, 1076–1079
3. król Polski
Urodził się około 1042 roku jako syn Kazimierza Odnowiciela i Dobroniegi Marii, zmarł 2 lub 3 kwietnia 1081 albo 1082 roku na wygnaniu. Koronowany na króla 25 grudnia 1076 roku w Gnieźnie. Konflikt z biskupem krakowskim Stanisławem doprowadził w 1079 roku do buntu możnych, utraty tronu i ucieczki króla na Węgry.
Książę Polski, 1079–1102
Urodził się około 1043 roku jako młodszy syn Kazimierza Odnowiciela i Dobroniegi Marii, zmarł 4 czerwca 1102 roku w Płocku. Objął władzę po wygnaniu Bolesława Szczodrego, nie przyjmując korony królewskiej. Znaczny wpływ na rządy sprawował palatyn Sieciech, którego usunięcie wymusili synowie księcia, Zbigniew i Bolesław.
Książę Polski, 1102–1138
Urodził się 20 sierpnia 1086 roku jako syn Władysława Hermana i Judyty czeskiej, zmarł 28 października 1138 roku. Początkowo władał częścią kraju, a od 1107 roku sprawował samodzielne rządy nad całością państwa. Odparł najazd cesarza Henryka V w 1109 roku i podporządkował Polsce Pomorze, natomiast wydany przez niego statut sukcesyjny zapoczątkował po jego śmierci okres rozbicia dzielnicowego.
1138–1320
Dynastia Piastów, 1138–1320
Dzielnica senioralna i pryncypat krakowski, 1138–1227
Na mocy statutu sukcesyjnego Bolesława III Krzywoustego Polska została podzielona pomiędzy jego synów. Władzę zwierzchnią nad całym państwem miał sprawować najstarszy przedstawiciel dynastii, władający dzielnicą senioralną ze stołecznym Krakowem. Zasada senioratu została podważona już w 1146 roku, jednak zwierzchność księcia krakowskiego nad pozostałymi książętami piastowskimi, określana jako pryncypat, przetrwała formalnie do śmierci Leszka Białego w 1227 roku.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1138–1146
Urodził się w 1105 roku jako najstarszy syn Bolesława III Krzywoustego i Zbysławy Świętopełkówny, zmarł 30 maja 1159 roku na wygnaniu. Na mocy statutu sukcesyjnego ojca otrzymał dzielnicę senioralną, Śląsk oraz władzę zwierzchnią nad pozostałymi książętami. Próba podporządkowania sobie młodszych braci zakończyła się jego klęską i wygnaniem z kraju w 1146 roku.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1146–1173
Urodził się około 1122 roku jako syn Bolesława III Krzywoustego i Salomei z Bergu, zmarł 5 stycznia 1173 roku. Objął władzę zwierzchnią po wygnaniu Władysława II, zachowując równocześnie władzę na Mazowszu. W 1157 roku, po wyprawie cesarza Fryderyka I Barbarossy na Polskę, złożył mu hołd w Krzyszkowie.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1173–1177, 1191, 1198–1199 oraz 1202
Urodził się między 1122 a 1125 rokiem jako syn Bolesława III Krzywoustego i Salomei z Bergu, zmarł 13 lub 14 marca 1202 roku w Kaliszu. Po raz pierwszy objął władzę zwierzchnią w 1173 roku, ale wskutek buntu możnych krakowskich został wygnany z Krakowa cztery lata później. Kilkakrotnie odzyskiwał dzielnicę stołeczną, a po raz ostatni objął władzę w Krakowie w 1202 roku i sprawował ją aż do śmierci.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1177–1191 oraz 1191–1194
Urodził się w 1138 roku jako najmłodszy syn Bolesława III Krzywoustego i Salomei z Bergu, zmarł 5 maja 1194 roku w Krakowie. Objął władzę po buncie przeciwko Mieszkowi III Staremu, pomimo iż zgodnie z zasadą senioratu nie przysługiwało mu pierwszeństwo. Na zjeździe w Łęczycy w 1180 roku uzyskał zgodę możnych i duchowieństwa na dziedziczenie dzielnicy krakowskiej przez swoich potomków, przyczyniając się do ostatecznego osłabienia zasady senioratu.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1194–1198, 1199, 1206–1210 oraz 1211–1227
Urodził się w 1184 lub 1185 roku jako syn Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny znojemskiej, zginął 24 listopada 1227 roku w Marcinkowie koło Gąsawy. Początkowo, ze względu na jego małoletniość, rządy sprawowała regencja kierowana przez jego matkę. Został zamordowany podczas zjazdu książąt piastowskich w Gąsawie, a jego śmierć oznaczała upadek zasady zwierzchności księcia krakowskiego nad pozostałymi dzielnicami Polski.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1202–1206; książę krakowski, 1228–1229
Urodził się między 1161 a 1167 rokiem jako syn Mieszka III Starego i Eudoksji kijowskiej, zmarł 3 listopada 1231 roku. Po raz pierwszy objął władzę w Krakowie po śmierci ojca, przy poparciu miejscowych możnych, którzy odmówili tronu Leszkowi Białemu. Po śmierci Leszka został jego następcą na mocy zawartej wcześniej umowy sukcesyjnej, powierzając faktyczne rządy w Krakowie Henrykowi Brodatemu.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1210–1211
Urodził się między 1131 a 1146 rokiem jako syn Władysława II Wygnańca i Agnieszki Babenberg, zmarł 16 maja 1211 roku. Jako najstarszy żyjący przedstawiciel dynastii objął Kraków po przywróceniu przez papieża Innocentego III zasady senioratu. Jego krótkie panowanie zakończyła śmierć, po której władzę zwierzchnią ponownie przejął Leszek Biały.
Książę zwierzchni Polski i książę krakowski, 1225; książę krakowski, 1232–1238
Urodził się między 1165 a 1170 rokiem jako syn Bolesława I Wysokiego i Krystyny, zmarł 19 marca 1238 roku w Krośnie Odrzańskim. W 1225 roku został na krótko osadzony w Krakowie przez małopolskich Gryfitów, ale po zawarciu porozumienia wycofał się z dzielnicy stołecznej. Ponownie objął Kraków w 1232 roku i zjednoczył pod swoją władzą znaczną część ziem polskich, przygotowując grunt pod odbudowę monarchii.
Po upadku zasady pryncypatu, 1228–1291
Po śmierci Leszka Białego książę krakowski przestał być uznawany za zwierzchniego władcę wszystkich ziem polskich. Kraków zachował jednak szczególne znaczenie jako dawna stolica monarchii i główny ośrodek polityczny, dlatego jego władców przyjmujemy w niniejszym poczcie za głowy podzielonego państwa polskiego.
Książę krakowski, 1229–1232 oraz 1241–1243
Urodził się w 1187 lub 1188 roku jako syn Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny znojemskiej, zmarł 31 sierpnia 1247 roku. Dwukrotnie opanowywał Kraków zbrojnie, rywalizując o władzę z Henrykiem Brodatym, jego potomkami oraz Bolesławem Wstydliwym. Sprowadzając na pogranicze mazowiecko-pruskie zakon krzyżacki, zapoczątkował jego trwałą obecność nad Bałtykiem.
Książę krakowski, 1238–1241
Urodził się między 1196 a 1207 rokiem jako syn Henryka I Brodatego i św. Jadwigi Śląskiej, zginął 9 kwietnia 1241 roku pod Legnicą. Objął władzę w Krakowie i na Śląsku po śmierci ojca, kontynuując jego politykę jednoczenia ziem polskich. Poległ w bitwie pod Legnicą, dowodząc wojskami chrześcijańskimi przeciwko najazdowi mongolskiemu.
Książę krakowski, 1241
Urodził się między 1220 a 1225 rokiem jako najstarszy syn Henryka II Pobożnego i Anny czeskiej, zmarł 26 lub 31 grudnia 1278 roku. Po śmierci ojca odziedziczył jego ziemie i na krótko objął władzę w Krakowie. Jeszcze w 1241 roku został wyparty z Małopolski przez Konrada Mazowieckiego, a rozległe państwo Henryków śląskich uległo następnie podziałowi.
Książę krakowski, 1243–1279
Urodził się 21 czerwca 1226 roku jako syn Leszka Białego i Grzymisławy, zmarł 7 grudnia 1279 roku w Krakowie. Objął władzę w Krakowie po pokonaniu Konrada Mazowieckiego w bitwie pod Suchodołem w 1243 roku. Wraz z żoną, św. Kingą, złożył ślub czystości, a po zniszczeniach spowodowanych najazdem mongolskim dokonał w 1257 roku lokacji Krakowa na prawie magdeburskim.
Książę krakowski, 1279–1288
Urodził się około 1241 roku jako syn Kazimierza I kujawskiego i Konstancji wrocławskiej, zmarł 30 września 1288 roku w Krakowie. Objął dzielnicę krakowską na mocy umowy sukcesyjnej zawartej z bezdzietnym Bolesławem Wstydliwym. W latach 1287–1288, przy pomocy węgierskiej, skutecznie odparł trzeci najazd mongolski na Polskę.
Książę krakowski, 1288 oraz 1289
Urodził się około 1253–1258 roku jako syn Siemowita I mazowieckiego i Perejasławy halickiej, zmarł 20 kwietnia 1313 roku. Po śmierci Leszka Czarnego został wezwany do Krakowa przez część możnych małopolskich, ale jeszcze w 1288 roku wyparł go Henryk IV Prawy. Ponownie zajął miasto po zwycięstwie pod Siewierzem w 1289 roku, ale niedługo utracił poparcie możnych i wycofał się z Małopolski.
Książę krakowski, 1288–1289 oraz 1289–1290
Urodził się około 1257 lub 1258 roku jako syn Henryka III Białego i Judyty mazowieckiej, zmarł 23 czerwca 1290 roku we Wrocławiu. Dwukrotnie opanował Kraków, podejmując próbę zjednoczenia najważniejszych ziem polskich i uzyskania korony królewskiej. W testamencie przekazał prawa do Małopolski Przemysłowi II, przyczyniając się do dalszych działań na rzecz odnowienia Królestwa Polskiego.
Książę krakowski, 1290–1291; król Polski, 1295–1296
4. król Polski
Urodził się 14 października 1257 roku w Poznaniu jako syn Przemysła I i Elżbiety wrocławskiej, zginął 8 lutego 1296 roku w Rogoźnie. Objął Kraków na mocy testamentu Henryka IV Prawego, ale w 1291 roku utracił Małopolskę na rzecz Wacława II. Koronowany 26 czerwca 1295 roku w Gnieźnie, przywrócił godność królewską po ponad dwustu latach, choć jego bezpośrednia władza obejmowała przede wszystkim Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie.
1291–1306
Dynastia Przemyślidów, 1291–1306
W 1291 roku władzę w Krakowie objął król czeski Wacław II. W następnych latach podporządkował sobie większość ziem polskich, a w 1300 roku przyjął koronę królewską. Po śmierci jego syna Wacława III ziemie polskie powróciły pod władzę rodzimej dynastii Piastów.
Książę krakowski, 1291–1300; król Polski, 1300–1305
5. król Polski
Urodził się 27 września 1271 roku w Pradze jako syn króla Czech Przemysła Ottokara II i Kunegundy halickiej, zmarł 21 czerwca 1305 roku w Pradze. Stopniowo podporządkował sobie Małopolskę, Wielkopolskę, Kujawy, ziemię sieradzką i łęczycką oraz Pomorze Gdańskie. Koronowany na króla Polski we wrześniu 1300 roku w archikatedrze gnieźnieńskiej przez arcybiskupa Jakuba Świnkę.
Król Polski, 1305–1306
Urodził się 6 października 1289 roku w Pradze jako syn Wacława II i Guty Habsburżanki, zginął 4 sierpnia 1306 roku w Ołomuńcu. Po śmierci ojca odziedziczył korony Czech i Polski, nie został jednak koronowany na króla Polski i nigdy nie przybył do kraju. Został zamordowany podczas przygotowań do wyprawy mającej umocnić jego władzę nad ziemiami polskimi, a wraz z jego śmiercią wygasła główna linia dynastii Przemyślidów.
1306–1370
Dynastia Piastów, 1306–1370
Po śmierci Wacława III władzę w Krakowie objął Władysław Łokietek z kujawskiej linii Piastów. Przyłączenie Wielkopolski oraz koronacja królewska w 1320 roku zakończyły okres rozbicia dzielnicowego i przywróciły zjednoczone Królestwo Polskie.
Książę krakowski, 1289 oraz 1306–1320; król Polski, 1320–1333
6. król Polski
Urodził się między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261 roku jako syn Kazimierza I kujawskiego i Eufrozyny opolskiej, zmarł 2 marca 1333 roku w Krakowie. Po raz pierwszy na krótko opanował Kraków w 1289 roku, powrócił do miasta w 1306 roku, a w 1314 roku przyłączył do swego państwa Wielkopolskę. Koronowany 20 stycznia 1320 roku w katedrze wawelskiej, zakończył okres rozbicia dzielnicowego i odnowił Królestwo Polskie.
Król Polski, 1333–1370
7. król Polski
Urodził się 30 kwietnia 1310 roku w Kowalu jako syn Władysława Łokietka i Jadwigi kaliskiej, zmarł 5 listopada 1370 roku w Krakowie. Koronowany 25 kwietnia 1333 roku w katedrze wawelskiej. Wzmocnił i unowocześnił państwo, przyłączył Ruś Halicką, przeprowadził kodyfikację prawa oraz ufundował w 1364 roku Akademię Krakowską.
1370–1399
Dynastia Andegawenów, 1370–1399
Po bezpotomnej śmierci Kazimierza Wielkiego tron polski objął jego siostrzeniec, król Węgier Ludwik Andegaweński. Unia personalna z Węgrami trwała do jego śmierci, po której koronę polską otrzymała młodsza córka monarchy, Jadwiga.
Król Węgier, 1342–1382; król Polski, 1370–1382
8. król Polski
Urodził się 5 marca 1326 roku w Wyszehradzie jako syn Karola Roberta i Elżbiety Łokietkówny, zmarł 10 września 1382 roku w Nagyszombacie. Koronowany na króla Polski 17 listopada 1370 roku w katedrze wawelskiej, pozostawał równocześnie królem Węgier. W 1374 roku nadał szlachcie przywilej koszycki w zamian za uznanie praw jednej ze swoich córek do polskiego tronu.
Król Polski, 1384–1399; koregent Władysława II Jagiełły, 1386–1399
9. król Polski
Urodziła się między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 roku w Budzie jako córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, zmarła 17 lipca 1399 roku w Krakowie. Koronowana na króla Polski 16 października 1384 roku w katedrze wawelskiej. Jej małżeństwo z wielkim księciem litewskim Jagiełłą doprowadziło do zawarcia unii polsko-litewskiej i chrystianizacji Litwy, a zapisany Akademii Krakowskiej majątek umożliwił odnowienie uczelni.
1386–1572
Dynastia Jagiellonów, 1386–1572
Małżeństwo Jadwigi Andegaweńskiej z wielkim księciem litewskim Jagiełłą zapoczątkowało panowanie dynastii Jagiellonów oraz wielowiekowy związek Polski z Litwą. Początkowa unia personalna obu państw została w 1569 roku przekształcona na mocy unii lubelskiej w jedno państwo — Rzeczpospolitą Obojga Narodów.
Król Polski, 1386–1434
10. król Polski
Urodził się około 1352–1362 roku jako syn wielkiego księcia litewskiego Olgierda i Julianny twerskiej, zmarł 1 czerwca 1434 roku w Gródku. Po przyjęciu chrztu i małżeństwie z Jadwigą został koronowany na króla Polski 4 marca 1386 roku w katedrze wawelskiej. Dowodził wojskami polsko-litewskimi w zwycięskiej bitwie z zakonem krzyżackim pod Grunwaldem 15 lipca 1410 roku.
Król Polski, 1434–1444
11. król Polski
Urodził się 31 października 1424 roku w Krakowie jako syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej, zginął 10 listopada 1444 roku pod Warną. Koronowany na króla Polski 25 lipca 1434 roku w katedrze wawelskiej, od 1440 roku był również królem Węgier. Poległ w bitwie pod Warną, dowodząc wojskami chrześcijańskimi w wyprawie przeciwko Imperium Osmańskiemu.
Król Polski, 1447–1492
12. król Polski
Urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie jako syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej, zmarł 7 czerwca 1492 roku w Grodnie. Koronowany na króla Polski 25 czerwca 1447 roku w katedrze wawelskiej, pozostawał równocześnie wielkim księciem litewskim. W wyniku wojny trzynastoletniej i II pokoju toruńskiego w 1466 roku przyłączył do Polski Pomorze Gdańskie oraz podporządkował Koronie pozostałą część państwa zakonu krzyżackiego.
Król Polski, 1492–1501
13. król Polski
Urodził się 27 grudnia 1459 roku w Krakowie jako syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, zmarł 17 czerwca 1501 roku w Toruniu. Koronowany na króla Polski 23 września 1492 roku w katedrze wawelskiej. W 1497 roku poprowadził nieudaną wyprawę mołdawską, podczas której wojska polskie poniosły znaczne straty.
Król Polski, 1501–1506
14. król Polski
Urodził się 5 sierpnia 1461 roku w Krakowie jako syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, zmarł 19 sierpnia 1506 roku w Wilnie. Koronowany na króla Polski 12 grudnia 1501 roku w katedrze wawelskiej, pozostawał również wielkim księciem litewskim. Za jego panowania sejm w Radomiu uchwalił w 1505 roku konstytucję Nihil novi, ograniczającą możliwość stanowienia nowych praw bez zgody obu izb sejmowych.
Król Polski, 1507–1548
15. król Polski
Urodził się 1 stycznia 1467 roku w Kozienicach jako syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, zmarł 1 kwietnia 1548 roku w Krakowie. Koronowany na króla Polski 24 stycznia 1507 roku w katedrze wawelskiej, pozostawał równocześnie wielkim księciem litewskim. Za jego panowania wielki mistrz zakonu krzyżackiego Albrecht Hohenzollern złożył 10 kwietnia 1525 roku hołd pruski, uznając zwierzchnictwo króla Polski nad Prusami Książęcymi.
Król Polski, 1548–1572
16. król Polski
Urodził się 1 sierpnia 1520 roku w Krakowie jako syn Zygmunta Starego i Bony Sforzy, zmarł 7 lipca 1572 roku w Knyszynie. Koronowany jeszcze za życia ojca 20 lutego 1530 roku w katedrze wawelskiej, samodzielne rządy objął w 1548 roku. Doprowadził do zawarcia unii lubelskiej w 1569 roku i utworzenia Rzeczypospolitej Obojga Narodów; jego bezpotomna śmierć zakończyła panowanie dynastii Jagiellonów.
1572–1795
Władcy elekcyjni, 1572–1795
Bezpotomna śmierć Zygmunta II Augusta zakończyła panowanie dynastii Jagiellonów i zapoczątkowała okres wolnych elekcji. W czasie bezkrólewia obowiązki głowy państwa wykonywał interrex, którym zgodnie z utrwalonym zwyczajem zostawał arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. Każdy nowo wybrany monarcha był zobowiązany do zaprzysiężenia artykułów henrykowskich oraz własnych zobowiązań, określanych jako pacta conventa.
Król Polski i wielki książę litewski, 1573–1574; król Francji, 1574–1589
Urodził się 19 września 1551 roku w Fontainebleau jako syn króla Francji Henryka II i Katarzyny Medycejskiej, zmarł 2 sierpnia 1589 roku w Saint-Cloud. Wybrany podczas pierwszej wolnej elekcji, został koronowany 21 lutego 1574 roku w katedrze wawelskiej, po uprzednim zaprzysiężeniu artykułów henrykowskich. W czerwcu 1574 roku potajemnie opuścił Polskę, aby po śmierci brata objąć tron francuski jako Henryk III.
Król Polski i wielka księżna litewska, 1575–1587; koregent Stefana Batorego, 1576–1586
Urodziła się 18 października 1523 roku w Krakowie jako córka Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, zmarła 9 września 1596 roku w Warszawie. Wybrana na króla Polski 15 grudnia 1575 roku, została wraz ze Stefanem Batorym koronowana 1 maja 1576 roku w katedrze wawelskiej. Oboje sprawowali władzę jako wspólnie wybrani monarchowie, choć zasadnicze rządy państwowe prowadził Batory. Anna była ostatnią przedstawicielką dynastii Jagiellonów. Po śmierci męża poparła kandydaturę swojego siostrzeńca Zygmunta Wazy, przyczyniając się do wyboru nowej dynastii związanej z Jagiellonami po kądzieli.
Książę Siedmiogrodu, 1571–1576; król Polski i wielki książę litewski, 1576–1586
Urodził się 27 września 1533 roku w Szilágysomlyó jako syn Stefana Batorego i Katarzyny Telegdi, zmarł 12 grudnia 1586 roku w Grodnie. Po wyborze na tron poślubił Annę Jagiellonkę i został koronowany wraz z nią 1 maja 1576 roku w katedrze wawelskiej. Przeprowadził zwycięskie wyprawy przeciwko państwu moskiewskiemu, odzyskując Połock i doprowadzając w 1582 roku do zawarcia rozejmu w Jamie Zapolskim.
Król Polski i wielki książę litewski, 1587–1632; król Szwecji, 1592–1599
Urodził się 20 czerwca 1566 roku na zamku Gripsholm jako syn króla Szwecji Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki, zmarł 30 kwietnia 1632 roku w Warszawie. Wybrany na tron w 1587 roku, został koronowany 27 grudnia tego samego roku w katedrze wawelskiej; w latach 1592–1599 pozostawał również królem Szwecji. Za jego panowania dwór królewski i najważniejsze urzędy państwowe zostały przeniesione z Krakowa do Warszawy, a wojska Rzeczypospolitej odniosły zwycięstwo pod Kłuszynem i zajęły Moskwę.
Wybrany car Rosji, 1610–1613; król Polski i wielki książę litewski, 1632–1648; tytularny król Szwecji, 1632–1648
Urodził się 9 czerwca 1595 roku w Łobzowie jako syn Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki, zmarł 20 maja 1648 roku w Mereczu. Wybrany na tron 8 listopada 1632 roku, został koronowany 6 lutego 1633 roku w katedrze wawelskiej. W czasie wojny smoleńskiej doprowadził do odparcia wojsk moskiewskich, a zawarty w 1634 roku pokój w Polanowie potwierdził panowanie Rzeczypospolitej nad ziemią smoleńską.
Król Polski i wielki książę litewski, 1648–1668; tytularny król Szwecji, 1648–1660
Urodził się 22 marca 1609 roku w Krakowie jako syn Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsburżanki, zmarł 16 grudnia 1672 roku w Nevers. Wybrany na tron 20 listopada 1648 roku, został koronowany 17 stycznia 1649 roku w katedrze wawelskiej. Jego panowanie przypadło na powstanie Chmielnickiego, najazd szwedzki i wojny z państwem moskiewskim; 1 kwietnia 1656 roku złożył śluby lwowskie, a 16 września 1668 roku abdykował.
Król Polski i wielki książę litewski, 1669–1673
Urodził się 31 maja 1640 roku w Białym Kamieniu jako syn księcia Jeremiego Wiśniowieckiego i Gryzeldy Zamoyskiej, zmarł 10 listopada 1673 roku we Lwowie. Wybrany na tron 19 czerwca 1669 roku jako kandydat szlachty, został koronowany 29 września tego samego roku w katedrze wawelskiej. Za jego panowania Rzeczpospolita utraciła Kamieniec Podolski, a zawarty z Imperium Osmańskim traktat w Buczaczu w 1672 roku nakładał na nią obowiązek płacenia haraczu.
Król Polski i wielki książę litewski, 1674–1696
Urodził się 17 sierpnia 1629 roku w Olesku jako syn Jakuba Sobieskiego i Zofii Teofili Daniłowiczówny, zmarł 17 czerwca 1696 roku w Wilanowie. Wybrany na tron 21 maja 1674 roku, został koronowany 2 lutego 1676 roku w katedrze wawelskiej. Jako naczelny wódz sprzymierzonych wojsk chrześcijańskich odniósł 12 września 1683 roku zwycięstwo nad armią turecką w bitwie pod Wiedniem.
Elektor Saksonii, 1694–1733; król Polski i wielki książę litewski, 1697–1706 oraz 1709–1733
Urodził się 12 maja 1670 roku w Dreźnie jako syn elektora saskiego Jana Jerzego III Wettyna i Anny Zofii Oldenburg, zmarł 1 lutego 1733 roku w Warszawie. Po przyjęciu katolicyzmu został wybrany na tron i koronowany 15 września 1697 roku w katedrze wawelskiej, pozostając równocześnie elektorem Saksonii. Wciągnięcie Rzeczypospolitej do wojny północnej doprowadziło do jego abdykacji w 1706 roku; po klęsce Szwecji powrócił na tron w 1709 roku.
Król Polski i wielki książę litewski, 1704–1709 oraz 1733–1736; książę Lotaryngii i Baru, 1737–1766
Urodził się 20 października 1677 roku we Lwowie jako syn Rafała Leszczyńskiego i Anny Jabłonowskiej, zmarł 23 lutego 1766 roku w Lunéville. Wybrany po raz pierwszy pod naciskiem króla Szwecji Karola XII, został koronowany 4 października 1705 roku w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie, ale utracił tron po powrocie Augusta II. Ponownie wybrany w 1733 roku, został wyparty przez wojska rosyjskie popierające Augusta III, a po zrzeczeniu się korony otrzymał dożywotnio księstwa Lotaryngii i Baru.
Król Polski i wielki książę litewski oraz elektor Saksonii, 1733–1763
Urodził się 17 października 1696 roku w Dreźnie jako syn Augusta II Mocnego i Krystyny Eberhardyny Hohenzollern, zmarł 5 października 1763 roku w Dreźnie. Wybrany na tron przez część szlachty przy poparciu Rosji i Austrii, został koronowany 17 stycznia 1734 roku w katedrze wawelskiej. Jego panowanie przyniosło Rzeczypospolitej długotrwały pokój, ale zarazem pogłębienie bezwładu sejmu i wzrost wpływów państw ościennych.
Król Polski i wielki książę litewski, 1764–1795
Urodził się 17 stycznia 1732 roku w Wołczynie jako syn Stanisława Poniatowskiego i Konstancji Czartoryskiej, zmarł 12 lutego 1798 roku w Petersburgu. Wybrany na tron 7 września 1764 roku przy poparciu cesarzowej Rosji Katarzyny II, został koronowany 25 listopada tego samego roku w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Za jego panowania uchwalono Konstytucję 3 maja, ale przeprowadzone przez Rosję, Prusy i Austrię rozbiory doprowadziły do upadku Rzeczypospolitej; król abdykował 25 listopada 1795 roku w Grodnie.
1795–1807
III rozbiór Rzeczypospolitej i abdykacja Stanisława Augusta doprowadziły do całkowitej likwidacji centralnych instytucji państwa polskiego. Ziemie Rzeczypospolitej zostały podzielone pomiędzy Rosję, Prusy i Austrię, a naród polski pozbawiono własnego monarchy, rządu i naczelnych organów państwowych. W latach 1795–1807 nie istniało zatem państwo polskie ani urząd jego władcy, który można byłoby uwzględnić w niniejszym poczcie. Przetrwały jednak naród, pamięć Rzeczypospolitej oraz dążenie do odbudowy własnego państwa.
1807–1815
Dynastia Wettynów, 1807–1815
Księstwo Warszawskie zostało utworzone przez Napoleona Bonaparte w 1807 roku z ziem odebranych Prusom, a w 1809 roku powiększone o ziemie III zaboru austriackiego. Tron państwa powierzono dziedzicznie królowi Saksonii Fryderykowi Augustowi, wnukowi króla Polski Augusta III. W 1812 roku proklamowano odrodzenie Królestwa Polskiego, jednak po klęsce Napoleona Księstwo zajęły wojska rosyjskie. Państwo zlikwidowano na kongresie wiedeńskim w 1815 roku.
Król Saksonii, 1806–1827; książę warszawski, 1807–1815; tytularny król Polski, 1812–1815
Urodził się 23 grudnia 1750 roku w Dreźnie jako syn Fryderyka Krystiana Wettyna i Marii Antonii Wittelsbach, zmarł 5 maja 1827 roku tamże. Na mocy konstytucji nadanej 22 lipca 1807 roku został dziedzicznym księciem warszawskim, a w 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego, przyjmując tytuł króla Polski. Po klęsce Napoleona utracił władzę nad Księstwem, zlikwidowanym w 1815 roku.
1815–1917
Dynastia Romanowów, 1815–1917
Utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego Królestwo Polskie, nazywane później Królestwem Kongresowym, było państwem polskim pozbawionym pełnej suwerenności i połączonym z Cesarstwem Rosyjskim osobą wspólnego monarchy. Początkowo posiadało własną konstytucję, sejm, rząd, administrację, armię i walutę, jednak po powstaniu listopadowym jego odrębność była stopniowo ograniczana, a państwo coraz ściślej wiązane z Cesarstwem Rosyjskim. Mimo likwidacji większości autonomicznych instytucji formalnie nigdy nie zniesiono Królestwa Polskiego, a cesarze rosyjscy zachowali tytuł króla Polski aż do upadku monarchii Romanowów w 1917 roku.
1815–1831
Na mocy konstytucji z 1815 roku Królestwo Polskie pozostawało odrębnym państwem, połączonym z Cesarstwem Rosyjskim osobą wspólnego monarchy. Cesarz rosyjski jako król Polski wykonywał władzę za pośrednictwem polskich organów państwowych, a koronacja Mikołaja I w Warszawie w 1829 roku potwierdzała formalną odrębność polskiej korony.
Cesarz Rosji, 1801–1825; król Polski, 1815–1825
Urodził się 23 grudnia 1777 roku w Petersburgu jako syn cesarza Pawła I i Marii Fiodorowny, zmarł 1 grudnia 1825 roku w Taganrogu. W 1815 roku przyjął tytuł króla Polski i nadał Królestwu Polskiemu konstytucję, nie został jednak osobno koronowany polską koroną. Za jego panowania powstały najważniejsze instytucje konstytucyjnego Królestwa Polskiego, pozostającego w unii personalnej z Cesarstwem Rosyjskim.
Cesarz Rosji i król Polski, 1825–1855
Urodził się 6 lipca 1796 roku w Gatczynie jako syn cesarza Pawła I i Marii Fiodorowny, zmarł 2 marca 1855 roku w Petersburgu. Został koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego w Warszawie. Uchwała sejmu z 25 stycznia 1831 roku o jego detronizacji nie miała podstawy w konstytucji Królestwa Polskiego i nie doprowadziła do legalnej zmiany monarchy. Po stłumieniu powstania listopadowego Mikołaj I zniósł konstytucję i zastąpił ją Statutem Organicznym, rozpoczynając stopniowe ograniczanie odrębności ustrojowej Królestwa.
1831–1917
Po stłumieniu powstania listopadowego Królestwo Polskie zachowało formalną odrębność, ale zostało ściśle zespolone z Cesarstwem Rosyjskim. Zniesiono konstytucję, sejm i odrębną armię, a kolejne instytucje państwowe podporządkowywano władzom cesarskim. Proces ten nasilił się po powstaniu styczniowym, kiedy zlikwidowano większość pozostałych organów autonomicznych i wprowadzono rosyjski system administracyjny. Królestwo Polskie nie zostało jednak formalnie zniesione, a kolejni Romanowowie przez cały czas nosili tytuł króla Polski.
Cesarz Rosji i tytularny król Polski, 1855–1881
Urodził się 29 kwietnia 1818 roku w Moskwie jako syn Mikołaja I i Aleksandry Fiodorowny, zmarł 13 marca 1881 roku w Petersburgu wskutek zamachu. Objął tron Królestwa Polskiego po śmierci ojca, ale nie został osobno koronowany na króla Polski. Po stłumieniu powstania styczniowego zlikwidował większość pozostałych odrębnych instytucji Królestwa i podporządkował jego administrację strukturom Cesarstwa Rosyjskiego, zachowując jednocześnie tytuł króla Polski.
Cesarz Rosji i tytularny król Polski, 1881–1894
Urodził się 10 marca 1845 roku w Petersburgu jako syn Aleksandra II i Marii Aleksandrowny, zmarł 1 listopada 1894 roku w Liwadii. Objął tron po zamordowaniu ojca i zachował w swojej tytulaturze godność króla Polski. Za jego panowania nasilono rusyfikację ziem Królestwa Polskiego oraz ograniczono używanie języka polskiego w administracji i szkolnictwie.
.png)
Cesarz Rosji i tytularny król Polski, 1894–1917
Urodził się 18 maja 1868 roku w Carskim Siole jako syn Aleksandra III i Marii Fiodorowny, zginął 17 lipca 1918 roku w Jekaterynburgu. Po śmierci ojca objął tron cesarski i przyjął również tytuł króla Polski. W czasie jego panowania ziemie Królestwa Polskiego stały się obszarem działań wojennych, a w 1915 roku zostały zajęte przez wojska państw centralnych. Utracił władzę wskutek rewolucji lutowej i abdykacji 15 marca 1917 roku.
Cesarz Rosji i tytularny król Polski de iure, 15–16 marca 1917
Urodził się 4 grudnia 1878 roku w Petersburgu jako syn cesarza Aleksandra III i Marii Fiodorowny, zginął w nocy z 12 na 13 czerwca 1918 roku w okolicach Permu. Został wskazany przez abdykującego Mikołaja II jako jego następca, co oznaczało również przejęcie praw do tytułu króla Polski. Następnego dnia uzależnił przyjęcie władzy od decyzji przyszłego rosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego. Ponieważ zgromadzenie nigdy nie powierzyło mu korony, nie objął faktycznie tronu, a monarchia Romanowów przestała istnieć.
1917–1918
Rada Regencyjna, 1917–1918
Utworzenie Rady Regencyjnej oznaczało restaurację centralnej polskiej władzy państwowej i odtworzenie Królestwa Polskiego, początkowo pozostającego pod zwierzchnictwem okupacyjnych władz Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier. Władza Rady nie pochodziła od Romanowów i nie stanowiła kontynuacji ich praw do polskiej korony. Dnia 7 października 1918 roku Rada proklamowała niepodległość Polski, a następnie rozpoczęła przejmowanie pełni władzy państwowej.
27 października 1917 – 7 października 1918
Kolegialna głowa Królestwa Polskiego, 27 października 1917 – 14 listopada 1918; od 7 października 1918 kolegialna głowa niepodległego Państwa Polskiego
Radę Regencyjną tworzyli Aleksander kard. Kakowski — w okresie regencji arcybiskup warszawski i prymas Królestwa Polskiego, Zdzisław książę Lubomirski — prezydent Warszawy, oraz Józef August hrabia Ostrowski — ziemianin i działacz polityczny.
Rada objęła urząd 27 października 1917 roku i stopniowo rozbudowywała polską administrację, sądownictwo oraz siły zbrojne. Dnia 7 października 1918 roku proklamowała niepodległość Polski, a w listopadzie przekazała Józefowi Piłsudskiemu najpierw władzę nad wojskiem, następnie zaś pełnię władzy państwowej, po czym 14 listopada rozwiązała się.
7 października – 29 listopada 1918
Dnia 7 października 1918 roku Rada Regencyjna wydała Orędzie do Narodu Polskiego, w którym proklamowała niepodległość Polski oraz zapowiedziała utworzenie państwa obejmującego wszystkie ziemie polskie, posiadającego własny rząd i armię. Rada pozostawała kolegialną głową niepodległego Królestwa Polskiego do 14 listopada 1918 roku. Dnia 11 listopada przekazała Józefowi Piłsudskiemu naczelne dowództwo nad wojskiem, a trzy dni później rozwiązała się i powierzyła mu całość władzy zwierzchniej.
14–29 listopada 1918
Po rozwiązaniu Rady Regencyjnej Józef Piłsudski przejął całość władzy zwierzchniej w państwie. Ponieważ republikański urząd głowy państwa nie został jeszcze ustanowiony, jego pozycję w okresie od 14 do 29 listopada można określić jako regencję de iure — osobiste wykonywanie najwyższej władzy w przez cały czas formalnie monarchicznym Królestwie Polskim. Dekret z 22 listopada 1918 roku, ogłoszony 29 listopada, ustanowił republikański urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa i zakończył ten przejściowy okres ustrojowy.
Naczelny dowódca Wojsk Polskich, od 11 listopada 1918; regent Królestwa Polskiego de iure, 14–29 listopada 1918; Tymczasowy Naczelnik Państwa, 29 listopada 1918 – 20 lutego 1919; Naczelnik Państwa, 20 lutego 1919 – 14 grudnia 1922
Urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie jako syn Józefa Wincentego Piłsudskiego i Marii z Billewiczów, zmarł 12 maja 1935 roku w Warszawie. Dnia 11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna przekazała mu naczelne dowództwo nad Wojskiem Polskim, a 14 listopada powierzyła mu całość władzy zwierzchniej i rozwiązała się. W przejściowym okresie od 14 do 29 listopada Piłsudski wykonywał najwyższą władzę w formalnie monarchicznym jeszcze państwie, co pozwala określić jego pozycję jako regenta de iure, choć nie był to oficjalny tytuł urzędowy. Na mocy dekretu z 22 listopada, ogłoszonego 29 listopada, objął urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa, a 20 lutego 1919 roku Sejm Ustawodawczy powierzył mu dalsze sprawowanie władzy jako Naczelnikowi Państwa. W czasie wojny polsko-bolszewickiej pozostawał Naczelnym Wodzem Wojska Polskiego. Dnia 14 grudnia 1922 roku przekazał władzę prezydentowi Gabrielowi Narutowiczowi.
1918–1939
1918–1939
Rzeczpospolita Polska odrodziła się w 1918 roku jako niepodległe państwo, którego republikański ustrój został zapoczątkowany dekretem z 22 listopada, ogłoszonym 29 listopada 1918 roku. Do czasu wejścia w życie konstytucji marcowej i wyboru pierwszego prezydenta funkcję głowy państwa pełnił Józef Piłsudski — początkowo jako Tymczasowy Naczelnik Państwa, następnie zaś jako Naczelnik Państwa.
Portretu Józefa Piłsudskiego nie powtarzamy w niniejszym dziale, ponieważ jego jeden, ciągły opis został umieszczony wyżej — jako pomost pomiędzy Królestwem Polskim a II Rzecząpospolitą.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 11–16 grudnia 1922; sprawujący pełnię władzy prezydenckiej od 14 grudnia 1922
I Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 17 marca 1865 roku w Telszach jako syn Jana Narutowicza i Wiktorii ze Szczepkowskich, zginął 16 grudnia 1922 roku w Warszawie. Wybrany 9 grudnia 1922 roku przez Zgromadzenie Narodowe zgodnie z konstytucją marcową, złożył przysięgę 11 grudnia i tym samym objął urząd Prezydenta Rzeczypospolitej. Dnia 14 grudnia Józef Piłsudski przekazał mu symbolicznie władzę w Belwederze. Pięć dni po zaprzysiężeniu Narutowicz został zamordowany w warszawskiej Zachęcie przez Eligiusza Niewiadomskiego.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 20 grudnia 1922 – 15 maja 1926
II Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 15 marca 1869 roku w Kaliszu jako syn Feliksa Wojciechowskiego i Florentyny z Vorhoffów, zmarł 9 kwietnia 1953 roku w Gołąbkach. W latach 1919–1920 był ministrem spraw wewnętrznych. Wybrany przez Zgromadzenie Narodowe zgodnie z konstytucją marcową, objął urząd 20 grudnia 1922 roku. Zrezygnował z prezydentury 15 maja 1926 roku wskutek przewrotu majowego.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 4 czerwca 1926 – 30 września 1939
III Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 1 grudnia 1867 roku w Mierzanowie jako syn Faustyna Mościckiego i Stefanii z Bojanowskich, zmarł 2 października 1946 roku w Versoix. Dwukrotnie wybrany przez Zgromadzenie Narodowe, w 1926 i 1933 roku, od 1935 roku sprawował urząd na podstawie konstytucji kwietniowej. Po agresji Niemiec i Związku Sowieckiego opuścił kraj, a 30 września 1939 roku przekazał urząd wyznaczonemu następcy, Władysławowi Raczkiewiczowi, zapewniając prawną ciągłość władz Rzeczypospolitej.
1939–1990
Legalne władze polskie w okresie I-ej i II-ej okupacji, 1939–1990
Po agresji Niemiec i Związku Sowieckiego we wrześniu 1939 roku legalne władze Rzeczypospolitej Polskiej zostały zmuszone do opuszczenia kraju. Urząd Prezydenta RP zachował jednak nieprzerwaną ciągłość prawną na podstawie konstytucji kwietniowej z 1935 roku. Po zakończeniu okupacji niemieckiej Polska nie odzyskała pełnej niepodległości, ale znalazła się pod dominacją Związku Sowieckiego, który narzucił jej komunistyczny ustrój i podporządkowane sobie organy władzy. Legalne władze Rzeczypospolitej nie uznały tej uzurpacji i kontynuowały działalność na uchodźstwie aż do przekazania insygniów władzy państwowej władzom krajowym w Warszawie 22 grudnia 1990 roku.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, 30 września 1939 – 6 czerwca 1947
IV Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 28 stycznia 1885 roku w Kutaisi jako syn Józefa Raczkiewicza i Ludwiki z Łukaszewiczów, zmarł 6 czerwca 1947 roku w Ruthin w Walii. W latach 1930–1935 sprawował urząd marszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Został wyznaczony przez Ignacego Mościckiego na następcę Prezydenta RP na podstawie art. 24 konstytucji kwietniowej i objął urząd 30 września 1939 roku. Do 5 lipca 1945 roku pozostawał powszechnie uznawaną na arenie międzynarodowej głową państwa polskiego; Stolica Apostolska nigdy nie cofnęła uznania legalnym władzom Rzeczypospolitej na uchodźstwie.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, 9 czerwca 1947 – 7 kwietnia 1972
V Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 13 września 1883 roku w Warszawie jako syn Piotra Zaleskiego i Marii z Brzezińskich, zmarł 7 kwietnia 1972 roku w Londynie. W latach 1926–1932 był ministrem spraw zagranicznych II Rzeczypospolitej, a w latach 1939–1941 pełnił ten urząd w rządzie RP na uchodźstwie. Wyznaczony przez Władysława Raczkiewicza na następcę Prezydenta RP zgodnie z konstytucją kwietniową, objął urząd trzy dni po śmierci poprzednika. Stał na czele legalnych władz Rzeczypospolitej w okresie utrwalania w Polsce narzuconego przez Związek Sowiecki ustroju komunistycznego.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, 9 kwietnia 1972 – 8 kwietnia 1979
VI Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 29 października 1892 roku we Lwowie jako syn Michała Ostrowskiego i Marii z Scholzów, zmarł 22 listopada 1982 roku w Londynie. W latach 1936–1939 sprawował urząd prezydenta Lwowa. Wyznaczony przez Augusta Zaleskiego na następcę Prezydenta RP, objął urząd 9 kwietnia 1972 roku. Po zakończeniu siedmioletniej kadencji przekazał urząd Edwardowi Raczyńskiemu, przywracając regularny cykl sukcesji prezydenckiej na uchodźstwie.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, 8 kwietnia 1979 – 8 kwietnia 1986
VII Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 19 grudnia 1891 roku w Zakopanem jako syn Edwarda Aleksandra Raczyńskiego i Róży z Potockich, zmarł 30 lipca 1993 roku w Londynie. Wyznaczony przez Stanisława Ostrowskiego na następcę Prezydenta RP, objął urząd 8 kwietnia 1979 roku. Wcześniej, jako ambasador w Londynie i minister spraw zagranicznych, przekazał aliantom pierwszą oficjalną notę rządu polskiego dotyczącą niemieckiej zagłady Żydów na okupowanych ziemiach polskich.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, 8 kwietnia 1986 – 19 lipca 1989
VIII Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 27 lutego 1913 roku w Bielinach Kapitulnych jako syn Ignacego Sabbata i Franciszki z Wiącków, zmarł 19 lipca 1989 roku w Londynie. W latach 1976–1986 stał na czele rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Wyznaczony przez Edwarda Raczyńskiego na następcę Prezydenta RP, objął urząd 8 kwietnia 1986 roku. Zabiegał o jedność polskiej emigracji niepodległościowej oraz wspierał opozycję antykomunistyczną działającą w kraju.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, 19 lipca 1989 – 22 grudnia 1990
IX Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 26 listopada 1919 roku w Białymstoku jako syn Wacława Kaczorowskiego i Jadwigi z Sawickich, zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie smoleńskiej. W latach 1986–1989 pełnił urząd ministra do spraw krajowych w rządzie RP na uchodźstwie. Wyznaczony przez Kazimierza Sabbata na następcę Prezydenta RP, objął urząd w dniu śmierci poprzednika. Dnia 22 grudnia 1990 roku na Zamku Królewskim w Warszawie przekazał Lechowi Wałęsie insygnia władzy państwowej II Rzeczypospolitej, kończąc działalność urzędu Prezydenta oraz rządu RP na uchodźstwie i potwierdzając ciągłość prawną urzędu głowy państwa.
od 1990 roku
Państwo polskie o ograniczonej suwerenności, od 1990 roku
Dnia 22 grudnia 1990 roku ostatni Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski przekazał na Zamku Królewskim w Warszawie insygnia władzy państwowej II Rzeczypospolitej nowo zaprzysiężonemu Prezydentowi RP Lechowi Wałęsie. Akt ten zakończył działalność legalnych władz na uchodźstwie i potwierdził ciągłość urzędu głowy państwa pomiędzy II a III Rzecząpospolitą.
Powstanie III Rzeczypospolitej nie oznaczało jednak odzyskania przez Polskę pełnej niepodległości i suwerenności. Podobnie jak Królestwo Polskie utworzone w 1815 roku, III RP posiada własne centralne organy władzy, system prawny, administrację i siły zbrojne, ale jej zdolność do prowadzenia w pełni samodzielnej polityki pozostaje ograniczona przez zależności zewnętrzne. Przystąpienie do NATO w 1999 roku, a następnie do Unii Europejskiej w 2004 roku oznaczało stopniowe przekazywanie części kompetencji państwa strukturom międzynarodowym i ponadnarodowym, a tym samym dalsze ograniczenie polskiej suwerenności.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 22 grudnia 1990 – 22 grudnia 1995
X Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 29 września 1943 roku w Popowie jako syn Bolesława Wałęsy i Feliksy z Kamieńskich. Współzałożyciel i pierwszy przewodniczący NSZZ „Solidarność”, laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1983 roku; w dokumentach Służby Bezpieczeństwa figurował w latach 1970–1976 jako tajny współpracownik o pseudonimie „Bolek”. Wybrany w 1990 roku został pierwszym w historii Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej wyłonionym w wyborach powszechnych.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 23 grudnia 1995 – 23 grudnia 2005
XI Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 15 listopada 1954 roku w Białogardzie jako syn Zdzisława Kwaśniewskiego i Aleksandry z Bałaszów. Dwukrotnie wybrany na urząd Prezydenta RP w wyborach powszechnych, w 1995 i 2000 roku. Za jego prezydentury uchwalono konstytucję z 1997 roku, a przystąpienie Polski do NATO w 1999 roku i Unii Europejskiej w 2004 roku przyniosło dalsze ograniczenie suwerenności państwowej na rzecz struktur międzynarodowych i ponadnarodowych.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 23 grudnia 2005 – 10 kwietnia 2010
XII Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 18 czerwca 1949 roku w Warszawie jako syn Rajmunda Kaczyńskiego i Jadwigi z Jasiewiczów, zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie smoleńskiej. Prawnik, działacz opozycji antykomunistycznej, były prezes Najwyższej Izby Kontroli, minister sprawiedliwości i prezydent Warszawy, wybrany na urząd Prezydenta RP w wyborach powszechnych w 2005 roku. Zginął wraz z małżonką oraz członkami polskiej delegacji udającej się na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 6 sierpnia 2010 – 6 sierpnia 2015
XIII Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 4 czerwca 1952 roku w Obornikach Śląskich jako syn Zygmunta Leona Komorowskiego i Jadwigi z Szalkowskich. Historyk, działacz opozycji w okresie PRL, minister obrony narodowej i marszałek Sejmu; po śmierci Lecha Kaczyńskiego czasowo wykonywał obowiązki głowy państwa. Wybrany na urząd Prezydenta RP w wyborach powszechnych w 2010 roku.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, 6 sierpnia 2015 – 6 sierpnia 2025
XIV Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 16 maja 1972 roku w Krakowie jako syn Jana Tadeusza Dudy i Janiny Milewskiej-Dudy. Prawnik, były podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, poseł na Sejm i deputowany do Parlamentu Europejskiego. Dwukrotnie wybrany na urząd Prezydenta RP w wyborach powszechnych, w 2015 i 2020 roku.
.png)
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, od 6 sierpnia 2025
XV Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Urodził się 3 marca 1983 roku w Gdańsku jako syn Ryszarda i Elżbiety Nawrockich. Historyk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku w latach 2017–2021 oraz prezes Instytutu Pamięci Narodowej w latach 2021–2025. Wybrany na urząd Prezydenta RP w wyborach powszechnych 1 czerwca 2025 roku, został zaprzysiężony przed Zgromadzeniem Narodowym i objął urząd 6 sierpnia 2025 roku.
Prezentowany poczet jest opracowaniem unikatowym, ponieważ — według wiedzy autora — nie istnieje drugi zbiór ujmujący w jednej, nieprzerwanej narracji wszystkich zwierzchnich władców Polski od początku państwowości aż do czasów współczesnych. Nie jest to kolejna galeria królów urwana wraz z rozbiorami ani mechaniczna lista osób sprawujących najwyższe stanowiska. Pokazuje jedną linię zwierzchniej władzy państwowej — od Mieszka I aż po urzędującego Prezydenta RP. Najważniejsze jest uporządkowanie XX wieku według zasady ciągłości prawnej, a nie według faktycznej kontroli nad terytorium. Po 1945 roku nie tworzymy dwóch równorzędnych linii. Legalny urząd Prezydenta Rzeczypospolitej trwał na uchodźstwie na podstawie konstytucji kwietniowej, natomiast organy tzw. Polski Ludowej były bezprawnymi i uzurpatorskimi strukturami władzy, narzuconymi Polsce przez Związek Sowiecki wbrew istniejącemu porządkowi konstytucyjnemu. Odróżnia to ich sytuację od organów Królestwa Polskiego (kongresowego), które — choć również ustanowione z woli obcego mocarstwa i działające w warunkach ograniczonej suwerenności — stanowiły legalną władzę państwa polskiego wobec braku innego, zachowującego ciągłość prawną ośrodka zwierzchniej władzy polskiej. Natomiast w XX wieku dopiero przekazanie insygniów przez Ryszarda Kaczorowskiego Lechowi Wałęsie 22 grudnia 1990 roku pozwala poprowadzić legalną linię dalej do III RP, dzięki czemu dzieje polskiej głowy państwa mogą zostać przedstawione jako jedna opowieść — niepozbawiona zerwań, sporów i okresów ograniczonej suwerenności, ale zachowująca świadomość historycznej i prawnej ciągłości Rzeczypospolitej.
Opracowanie, tekst i koncepcja graficzna: Michał Paweł Mikłaszewski
![Opowieść o kochającym ojcu. I o jego smykach [RECENZJA]](https://misyjne.pl/wp-content/uploads/2026/09/DSC_9752.jpg)
