Nadzieja w Cieniu Terroru i Biedy – Pielgrzymki Jana Pawła II i Franciszka do Peru

11 listopada Leon XIV zakończy swoją podróż do Argentyny i przybędzie do Peru. Będzie trzecim papieżem, który stanie na tej ziemi, ale pierwszym papieżem obywatelem tego kraju. Dlatego ta podróż będzie niezwykła. Dlatego dziś sięgamy do wydarzeń, których wielu nie pamięta, gdy Jan Paweł II stanął na peruwiańskiej ziemi. Jednak błędem byłoby zapomnieć o wizycie papieża Franciszka z 2018 roku.

Więcej artykułów o Kościele znajdziesz na stronie głównej: ewtn.pl

Dwukrotne odwiedziny Jana Pawła II w Peru – w lutym 1985 oraz maju 1988 roku – wpisały się w jeden z najtrudniejszych i najbardziej dramatycznych okresów w nowoczesnej historii tego południowoamerykańskiego kraju. Pielgrzymki te wykraczały daleko poza zwyczajne wydarzenia religijne: stały się kluczowym punktem odniesienia społecznego i moralnego w czasie, gdy Peru znajdowało się na skraju zapadnięcia w chaose politycznym, gospodarczym i militarnym.

Religijny pejzaż i Świetlisty Szlak

Peru od wieków pozostawało jednym z najbardziej katolickich państw Ameryki Łacińskiej. Wiara rzymskokatolicka, zaszczepiona w czasach kolonialnych, mocno splotła się z rodzimymi tradycjami Indian Quechua i Aymara, tworząc specyficzną, głęboko zakorzenioną religijność ludową.

W latach 80. XX wieku Kościół w Peru był jednak mocno spolaryzowany wokół kwestii sprawiedliwości społecznej. To właśnie w Peru ks. Gustavo Gutiérrez sformułował zarysy teologii wyzwolenia, wzywającej Kościół do aktywnego zaangażowania w walkę z ubóstwem i strukturami grzechu społecznego.

Kongregacja Nauki Wiary kierowana przez kard. Josepha Ratzingera odnosiła się z dystansem do nurtów teologii wyzwolenia czerpiących z marksistowskiej analizy walki klas. Papież musiał zatem z jednej strony wyraźnie poprzeć uciśnionych i ubogich, z drugiej zaś przestrzec przed ideologizacją Ewangelii i przemocą.

Podczas obu wizyt papieskich Peru zmagało się z paraliżującymi kryzysami. Sendero Luminoso (Świetlisty Szlak) – maoistowska organizacja partyzancka pod wodzą Abimaela Guzmána prowadziła bezwzględną wojnę hybrydową przeciwko państwu i obywatelom. Przeprowadzane zamachy, zabójstwa polityków, wiejskich przywódców oraz księży powodowały lęk w całych prowincjach.

Brutalna odpowiedź sił rządowych dodatkowo pogłębiała cierpienie ludności cywilnej. Krajem wstrząsała hiperinflacja, spadek dochodu narodowego, drastyczne bezrobocie oraz zjawisko masowego ubożenia, potęgowane przez skutki klęsk żywiołowych.

Jan Paweł II w Bastionie Terroru

Pięciodniowa wizyta apostolska przypadająca od 1 do 5 lutego 1985 roku objęła m.in. Limę, Arequipę, Cuzco, Ayacucho, Callao oraz Iquitos. Wizytą o największym ciężarze gatunkowym było przybycie do Ayacucho – serca regionu terroryzowanego przez Świetlisty Szlak. Tam wystosował apel o pokój, przypomniał o znaczeniu krzyża, niesprawiedliwości społecznej – pomocy potrzebującym i pojednaniu. Skierował również bezpośrednie słowa do tych, którzy „dali się zwieść fałszywym ideologiom”:

Zło nigdy nie jest drogą do dobra! Nie możecie niszczyć życia waszych braci i sióstr; nie możecie siać paniki wśród matek, żon i córek. Nie możecie zastraszać starszych. Nie tylko zbaczacie z drogi, którą Bóg Miłości wskazuje swoim życiem, ale także hamujecie rozwój waszego ludu. Bezwzględna logika przemocy prowadzi donikąd! Nie ma nic dobrego w przyczynianiu się do jej wzrostu. jeżeli twoim celem jest bardziej sprawiedliwe i braterskie Peru, szukaj dróg dialogu, a nie przemocy.

Zaś w Cuzco – dawnej stolicy Inków Ojciec Święty spotkał się z ludnością tubylczą. Wskazał na ewangeliczną potrzebę ochrony praw rolników, sprawiedliwego podziału ziemi i godnej współpracy między miastem a wsią. W Iquitos – sercu dżungli amazońskiej papież przełamał bariery kulturowe. Papież założył wtedy na głowę tradycyjne, pióropuszowe nakrycie głowy podarowane mu przez lokalną ludność. Po czym powiedział: Chcę wam powiedzieć, iż Papież czuje się Charapą, czyli lokalnym mieszkańcem dżungli. Tym zyskał sobie olbrzymią sympatię.

Nadzieja w szczycie kryzysu

Druga wizyta miała charakter krótszy (14–16 maja 1988) i wiązała się z zakończeniem V Kongresu Eucharystycznego i Maryjnego państw Boliwarińskich w Limie. Sytuacja w kraju od 1985 roku uległa dalszemu pogorszeniu – terroryzm osiągnął apogeum, a sytuacja bytowa milionów Peruwiańczyków stała się tragiczna. 14 maja Ojciec Święty zawierzył ten kraj podzielony przez strach i ubóstwo Matce Bożej Ewangelizacji.

Głównym punktem podróży była Msza Święta na Błoniach stadionu „San Miguel” w Limie z udziałem około miliona wiernych (choć wedle niektórych źródeł miało tam być choćby 1,5 mln osób). W homilii Jan Paweł II skoncentrował się na tajemnicy Wniebowstąpienia Pańskiego oraz obecności Chrystusa w Eucharystii. Obecność ta jest możliwa dzięki pracy ludzkiej i przemienieniu jej przez Ducha Świętego. Papież przestrzegł przed redukowaniem misji Kościoła do wyłącznie doczesnego wyzwolenia. Ponieważ celem Kościoła jest wyzwolenie z grzechu i śmierci wiecznej.

Podkreślił również, iż Eucharystia obliguje wiernych do służby bliźnim i przemiany struktur społecznych. Wzorem dla współczesnych mają być peruwiańscy święci (m.in. św. Turybiusz de Mogrovejo, św. Róża z Limy, św. Marcin de Porres), którzy realizowali ewangeliczną opcję na rzecz ubogich.

Skutkiem Eucharystii jest również Ewangelizacja. Wówczas kraje kontynentu zbliżały się do jubileuszu 500-lecia ewangelizacji Ameryki Łacińskiej. Jan Paweł II wezwał biskupów, kapłanów, zakonnice i świeckich do odważnego głoszenia Ewangelii w mocy Ducha Świętego oraz do zaangażowania w sprawy świata przy jednoczesnym oczekiwaniu na ponowne przyjście Chrystusa.

Dziedzictwo

Pielgrzymki Jana Pawła II wywarły wielopłaszczyznowy wpływ na społeczeństwo i Kościół w Peru. W wielu miastach powstały pomniki, ulice oraz szkoły noszące imię papieża z Polski. Otwarty sprzeciw papieża wobec przemocy w Ayacucho dał cywilnej ludności wsparcie duchowe i odwagę do przeciwstawiania się dyktatowi terrorystów. Jan Paweł II wskazał drogę, w której Kościół jest po stronie ubogich i uciśnionych, ale odrzuca metody rewolucyjne i marksizm.

Zjednoczeni w nadziei

Wizyta apostolska papieża Franciszka w Peru odbyła się w dniach 18–21 stycznia 2018 roku pod hasłem „Zjednoczeni w nadziei” i miała zupełnie inny charakter niż wizyty Jana Pawła II. Skupiała się wokół kryzysu ekologicznego Amazonii, walki z korupcją oraz ochrony praw ludności rdzennej i kobiet.

Głęboki kryzys zaufania i kataklizmy

Peru przyjmowało papieża w stanie wrzenia politycznego. Kraj tonął w ujawnionych powiązaniach polityków z brazylijskim gigantem budowlanym Odebrecht. Afera objęła niemal wszystkich żyjących byłych prezydentów Peru. Co więcej na trzy tygodnie przed przyjazdem papieża ówczesny prezydent Pedro Pablo Kuczynski ułaskawił byłego dyktatora Alberto Fujimoriego (skazanego za zbrodnie przeciwko ludzkości), co odebrano jako polityczny handel w zamian za uniknięcie impeachmentu. Przez kraj przetaczały się masowe protesty uliczne.

Północna część kraju (w tym miasto Trujillo) wciąż podnosiła się po katastrofalnych powodziach i lawinach błotnych z początku 2017 roku, które pozbawiły domu dziesiątki tysięcy ludzi. Region Madre de Dios zmagał się z dewastacją środowiska z powodu nielegalnego wydobycia złota, wyludnianiem puszczy oraz towarzyszącym temu zjawiskiem handlu ludźmi i pracy niewolniczej. Co więcej Peru zmagało się z wysokim wskaźnikiem zabójstw kobiet i przemocy domowej.

Zaś Kościół w Peru zmagał się z kryzysem wywołanym skandalem wokół peruwiańskiego ruchu Sodalitium Christianae Vitae, którego założyciel i liderzy zostali oskarżeni o wyzysk oraz wykorzystywanie seksualne i psychiczne. Na kilka dni przed wizytą Watykan przejął zarząd powierniczy nad tą organizacją. Wizyta Franciszka w Peru stanowiła bezpośrednie przygotowanie do zwołanego przez niego na 2019 rok Specjalnego Synodu Biskupów poświęconego Regionowi Amazońskiemu.

Miłość miłosierna

Program wizyty obejmował trzy zróżnicowane geograficznie i społecznie regiony. 19 stycznia papież przybył do serca peruwiańskiej Amazonii. Ojciec Święty spotkał się z tysiącami przedstawicieli ludów rdzennych, wysłuchując ich świadectw o utracie ziemi i niszczeniu środowiska. Odwiedził także dom dziecka Hogar Principito.

W drugim dniu podróży papież odbył spotkanie z mieszkańcami Trujillo – poszkodowanymi przez powodzie. Papież odprawił Mszę Świętą na plaży Huanchaco i wziął udział w celebracji maryjnej na głównym placu miasta. Zaś 21 stycznia w Limie spotkał się z władzami państwowymi w Pałacu Prezydenckim, modlił się przy relikwiach św. Róży z Limy i św. Marcina de Porres. Wizytę zwieńczyła Msza Święta w bazie wojskowej Las Palmas dla 1,3 miliona wiernych. Ojciec Święty mówił wówczas:

„Jezus powołał swoich uczniów, aby żyli w dniu dzisiejszym tym, co ma smak wieczności: miłością Boga i bliźniego. I czyni to w jedyny sposób, w jaki może to zrobić, na Boży sposób: rozbudzając czułość i miłość miłosierną, wzbudzając współczucie i otwierając im oczy, aby nauczyli się patrzeć na rzeczywistość na sposób Boski. Zachęca ich do stworzenia nowych więzi, nowych przymierzy przynoszących wieczność.

Jezus przemierza miasto ze swoimi uczniami i zaczyna widzieć, słuchać, zwracać uwagę na tych, którzy ulegli obojętności, ukamienowani ciężkim grzechem korupcji. Zaczyna ujawniać wiele sytuacji, które tłumiły nadzieję jego ludu, budząc nową nadzieję. Powołuje swoich uczniów i zachęca ich, aby poszli wraz z Nim, zachęca do przemierzenia miasta, ale zmienia im rytm, uczy patrzeć na to, co do tej pory pomijali, wskazuje nowe priorytety. Mówi im: nawróćcie się, Królestwo niebieskie można spotkać w Jezusie, w Bogu który łączy swoje życie z życiem swego ludu, angażuje się i angażuje innych, aby nie bali się uczynić z tej historii historią zbawienia.”

ZOBACZ RÓWNIEŻ: