Kard. Parolin, Pius XII i Jan Paweł II. W Rzymie międzynarodowa konferencja o walce Kościoła z totalitaryzmami

Jak Pius XII reagował na zbrodnie II wojny światowej? Jaką rolę odegrał św. Jan Paweł II w konfrontacji z komunizmem? I czego najnowsze badania archiwalne uczą nas o postawie Watykanu wobec nazizmu i sowieckiego totalitaryzmu? Te pytania znajdą się w centrum międzynarodowej konferencji naukowej, którą 28 października w Rzymie zainauguruje kard. Pietro Parolin, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej. Dwudniowe wydarzenie organizują Instytut Pamięci Narodowej, Papieski Uniwersytet Gregoriański oraz Papieski Komitet Nauk Historycznych. Udział jest bezpłatny i nie wymaga wcześniejszej rejestracji

Piotr M. Pietrus, źródło: IPN | 15 października 2026 |
Tekst został przetłumaczony i opracowany na podstawie oryginalnych materiałów źródłowych przez EWTN Polska.
Dziękujemy, iż czytasz ten artykuł, to zajmie tylko 2 min.
Jeśli chcesz być na bieżąco zapraszamy do zapisania się do newslettera.

_

Historia XX wieku to również historia dramatycznych wyborów, przed którymi stawał Kościół katolicki. Nazizm, faszyzm i komunizm nie tylko zmieniały polityczną mapę Europy, ale także uderzały w wolność religijną, godność człowieka oraz niezależność Kościoła. Jak na te wyzwania odpowiadali kolejni papieże? Jak działała watykańska dyplomacja? Jakie decyzje podejmowano w obronie prześladowanych chrześcijan?

Odpowiedzi będą poszukiwać historycy z różnych państw podczas konferencji „Stolica Apostolska wobec systemów totalitarnych w XX wieku. Nowe spojrzenia i perspektywy badawcze”, która odbędzie się 28–29 października 2026 roku na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie.

Kardynał Pietro Parolin otworzy debatę o najtrudniejszych doświadczeniach XX wieku

Szczególną rangę wydarzeniu nada udział kard. Pietro Parolina, sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej, którego przemówienie inauguracyjne zaplanowano na 28 października o godzinie 9.30.

To istotny moment konferencji poświęconej historii watykańskiej dyplomacji. Badacze będą bowiem analizować nie tylko publiczne stanowiska papieży, ale także działania dyplomatyczne prowadzone w czasach, gdy Europa doświadczała wojen, prześladowań i systematycznego ograniczania wolności religijnej.

W oficjalnym otwarciu wezmą również udział o. prof. Mark Andrew Lewis SJ, rektor Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego, o. prof. Marek Inglot SJ, przewodniczący Papieskiego Komitetu Nauk Historycznych, oraz dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Pius XII wobec nazizmu, wojny i prześladowań Kościoła

Jednym z najciekawszych obszarów konferencji będą badania dotyczące pontyfikatu Piusa XII, którego postawa w czasie II wojny światowej pozostaje przedmiotem historycznych analiz i dyskusji. Co Stolica Apostolska wiedziała o wydarzeniach w okupowanej Europie? Jakie działania podejmowali przedstawiciele Watykanu? W jaki sposób reagowano na politykę reżimów totalitarnych? Konferencja pozwoli spojrzeć na te zagadnienia przez pryzmat dokumentów archiwalnych i badań nad działalnością Stolicy Apostolskiej. Wśród poruszanych tematów znajdą się między innymi polityka religijna władz chorwackich w czasie II wojny światowej, działalność zakonnic uczestniczących w nieuzbrojonym oporze we Włoszech oraz reakcje Watykanu na autorytarne dyktatury. Osobne wystąpienia poświęcone będą także sytuacji katolików w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie zakończenie wojny nie oznaczało końca prześladowań, ale początek kolejnej epoki represji.

Święty Jan Paweł II i komunizm. Polska perspektywa historii Watykanu

Dla polskich uczestników szczególne znaczenie będzie miała część konferencji dotycząca stosunków Stolicy Apostolskiej z komunistyczną Polską oraz roli św. Jana Pawła II wobec reżimu komunistycznego. Prof. dr hab. Wojciech Polak z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przedstawi referat zatytułowany „Papież Jan Paweł II wobec reżimu komunistycznego w Polsce”. Z kolei ks. dr Albert Warso z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego omówi relacje Stolicy Apostolskiej i Polski w latach 1958–1989, a dr hab. Mariusz Krzysztofiński z IPN przybliży postawę abp. Luigiego Poggiego, watykańskiego dyplomaty, wobec komunistycznej dezinformacji w PRL. To tematy, które dotykają niezwykle ważnych pytań: jak Stolica Apostolska rozumiała sytuację Kościoła w Polsce, jakie możliwości działania miała watykańska dyplomacja i jakie znaczenie dla relacji między Kościołem a reżimem komunistycznym miał pontyfikat polskiego papieża?

Od pierwszych kontaktów z bolszewizmem po upadek komunizmu

Program konferencji obejmuje sześć sesji naukowych, prowadzących uczestników przez kolejne etapy XX-wiecznej historii. Badacze podejmą temat pierwszych kontaktów Stolicy Apostolskiej z władzami bolszewickimi, polityki Piusa XI wobec dyktatur międzywojennych, działań Kościoła podczas II wojny światowej oraz sytuacji katolików za żelazną kurtyną. Ważnym wątkiem będzie również stosunek Kościoła do ideologii totalitarnych, widziany w perspektywie Soboru Watykańskiego II i nauczania kolejnych papieży. Wystąpienia dotyczące Polski, Węgier, Czechosłowacji, Chorwacji, Rumunii i Niemiec Wschodnich pozwolą porównać doświadczenia Kościołów lokalnych oraz różne sposoby reagowania Stolicy Apostolskiej na prześladowania.

Historia, która wciąż stawia pytania

Dlaczego powrót do tych wydarzeń jest dziś tak istotny?

Ponieważ historia relacji Stolicy Apostolskiej z systemami totalitarnymi nie jest wyłącznie historią wielkiej polityki. Jest także historią ludzkich dramatów, prześladowanych wspólnot, odwagi duchownych i świeckich oraz trudnych decyzji podejmowanych w warunkach wojny i politycznego terroru. Badania archiwalne pomagają oddzielać udokumentowane wydarzenia od uproszczeń i stereotypów. Umożliwiają także bardziej szczegółowe poznanie roli Kościoła w obronie wolności religijnej i godności osoby ludzkiej. Konferencja w Rzymie będzie okazją do spotkania z badaczami, którzy zajmują się tymi zagadnieniami na podstawie dokumentów i wieloletnich studiów historycznych.

Konferencja otwarta dla wszystkich. Jak wziąć udział?

Międzynarodowa konferencja „Stolica Apostolska wobec systemów totalitarnych w XX wieku. Nowe spojrzenia i perspektywy badawcze” odbędzie się 28–29 października 2026 roku w Rzymie, w Auli Wielkiej Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego przy Piazza della Pilotta 4.

Pierwszego dnia obrady rozpoczną się o godz. 9.00 i potrwają do 18.30. Drugiego dnia zaplanowano je w godzinach 9.00–15.30.

Wstęp jest wolny, bez konieczności wcześniejszej rejestracji. Organizatorzy zapowiadają również tłumaczenie symultaniczne między językiem polskim i włoskim.

To szczególna okazja dla osób zainteresowanych historią Kościoła, pontyfikatami Piusa XII i św. Jana Pawła II, dziejami komunizmu i nazizmu oraz rolą Stolicy Apostolskiej w dramatycznych wydarzeniach XX wieku.

Warto zaplanować udział w konferencji, która stawia pytania o jedną z najtrudniejszych epok w historii Kościoła i Europy.

@Zainteresował Cię artykuł?
Chciałbyś zabrać głos w tej sprawie? Wyrazić spoją opinię? Skomentować?
Napisz na redakcja@ewtn.pl
Wybrane wypowiedzi opublikujemy na ewtn.pl