Historia kultu Matki Bożej Kalwaryjskiej

to historia sanktuarium, które z prywatnej kalwarii pasyjnej stało się jednym z dwóch najważniejszych miejsc maryjnych w Polsce obok Jasnej Góry.

1. Początki - Kalwaria pasyjna, nie maryjna

Sanktuarium ufundował w 1600 r. Mikołaj Zebrzydowski, wojewoda krakowski. Na górze Żar postawił kościółek Ukrzyżowania na wzór przywieziony z Jerozolimy, a w 1602 r. sprowadził bernardynów. W latach 1604-1609 Jan Maria Bernardoni i Paweł Baudarth zbudowali kościół i klasztor, a w latach 1609-1617 - 12 kaplic Drogi Krzyżowej.

Pierwszy kult maryjny pojawił się już wtedy, ale był inny niż dzisiejszy:

• 1609 r. - Zebrzydowski kupuje w Loreto we Włoszech srebrną figurkę Matki Bożej Anielskiej, poświęconą przez papieża Sykstusa V, i umieszcza ją w ołtarzu głównym.

• od 1613 r. - realizowane są pierwsze nabożeństwa maryjne: Droga Współcierpienia Matki Bożej i procesja Wniebowzięcia NMP.

• 1630-1632 - o. Mikołaj ze Skalbimierza pisze teksty nabożeństw: Boleści, Pogrzebu i Triumfu Matki Bożej.

To był zalążek Dróżek Matki Bożej - 24 stacji w 11 obiektach, które do dziś są odmawiane w sierpniu.

2. Przełom - Obraz Płaczącej Madonny 1641

Przełomowym wydarzeniem było sprowadzenie w 1641 roku obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem, ofiarowanego bernardynom przez Stanisława z Brzezia Paszkowskiego.

Obraz powstał przed 1641 r., olej na płótnie 90x74 cm, nieznanego autora, typ Eleusa - Matka czule pochylająca się nad Dzieciątkiem. Wzór zaczerpnięto z obrazu z Myślenic.

Historia cudowna:

• Właścicielem był dwór Paszkowskich w Kopytówce. Według tradycji 3 maja 1641 r. wieczorem żona Stanisława, Elżbieta, zobaczyła krwawe łzy płynące z oczu Madonny.

• 5 maja 1641 r. bernardyni otrzymali obraz pod opiekę. Z polecenia biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika obraz umieszczono w zakrystii do zbadania.

• W 1656 r. władze kościelne zezwoliły na jego publiczną cześć, uznając go za łaskami słynący. Od tego momentu Kalwaria stała się ośrodkiem podwójnym: pasyjno-maryjnym.

3. Dom dla Królowej - Kaplica Kalwaryjska

Za sprawą Michała Zebrzydowskiego w latach 1658-1667 wybudowano specjalną kaplicę przy południowej ścianie kościoła, gdzie w 1667 r. umieszczono cudowny wizerunek. Tam odbiera cześć po dzień dzisiejszy.

Od 1667 r. obraz nieprzerwanie jest w tej kaplicy. Świątynia została ufundowana przez Michała Zebrzydowskiego.

Wokół obrazu narósł kult wotywny. Obraz ma dziś 5 sukienek wotywnych - najstarsza koralowa sprzed 1887 r., koronacyjna z 1887 r. uszyta przez felicjanki z bł. Angelą Truszkowską, i najnowsze - w tym z 2020 r. wykonana z blachy mosiężnej pokrytej złotem, dar przewodników kalwaryjskich.

4. Wielka koronacja 1887

Decyzja o koronacji była równoznaczna z oficjalnym zalegalizowaniem kultu.

15 sierpnia 1887 r. kardynał Albin Dunajewski dokonał koronacji papieskimi koronami. Korony zaprojektował krakowski złotnik Władysław Wojciechowski. W koronie Matki Boskiej jest 11 szmaragdów, 9 szafirów, 4 rubiny i 286 brylantów. W uroczystości brał udział m.in. arcybiskup lwowski Seweryn Morawski.

5. XX wiek - Kalwaria Papieża

Sanktuarium kalwaryjskie jest ośrodkiem ruchu pielgrzymkowego, coroczne nabożeństwa przyciągają choćby 1,5 mln pielgrzymów. Dwa główne odpusty to Wielki Tydzień z Misteriami Pasyjnymi i sierpniowy odpust Zaśnięcia i Wniebowzięcia NMP - najbardziej okazałe celebracje religijne w Polsce.

Kluczową postacią jest Karol Wojtyła:

"Sanktuarium Matki Bożej – i Dróżki. Nawiedzałem je wiele razy, począwszy od moich lat chłopięcych i młodzieńczych..." - Jan Paweł II, 7 czerwca 1979

Jako papież był tu dwukrotnie: 7 czerwca 1979 r. nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej, a 19 sierpnia 2002 r. odprawił tu ostatnią mszę w Polsce podczas 400-lecia sanktuarium.

W 1987 r., w stulecie koronacji, ofiarował Złotą Różę - najwyższe papieskie odznaczenie dla sanktuarium maryjnego:

"Pragnę u stóp Matki Bożej Kalwaryjskiej złożyć papieską różę, jako wyraz wdzięczności za to, czym była i nie przestaje być w moim życiu."

27 maja 2006 r. przed obrazem modlił się Benedykt XVI, prosząc o modlitwę za siebie, tak jak Jan Paweł II.

6. Współczesność

W 1999 r. manierystyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy i park pielgrzymkowy w Kalwarii Zebrzydowskiej wpisano na listę UNESCO jako jedyną kalwarię na świecie, a w 2000 r. uznano za Pomnik Historii Polski.

Dziś kult Matki Bożej Kalwaryjskiej ma trzy filary:

1. Obraz Łaskami Słynący - zwany też Matką Boską Płaczącą, Królowa i Matka Miłosierdzia.

2. Dróżki Matki Bożej - inscenizacja pogrzebu i triumfu Maryi, z 13 na 14 sierpnia procesją Zaśnięcia i 15 sierpnia procesją Wniebowzięcia z figurą Matki Bożej.

3. Dróżki Pana Jezusa - z którymi kult maryjny jest nierozerwalnie złączony. Kalwaria jest nazywana Polską Jerozolimą.

To właśnie to połączenie Męki i Maryi sprawia, iż kult kalwaryjski jest wyjątkowy - wierni nie przychodzą tylko do obrazu, ale przechodzą całą drogę Matki idącej za Synem.