darmo / bez powodu, przyczyny / na próżno
Szatan, odpowiadając Panu, rzekł: «Czyż za darmo Hiob czci Boga?» (Hi 1,9)
וַיַּ֧עַן הַשָּׂטָ֛ן אֶת־יְהוָ֖ה וַיֹּאמַ֑ר הַֽחִנָּ֔ם יָרֵ֥א אִיּ֖וֹב אֱלֹהִֽים׃
ἀπεκρίθη δὲ ὁ διάβολος καὶ εἶπεν ἐναντίον τοῦ κυρίου μὴ δωρεὰν σέβεται Ιωβ τὸν θεόν.
Cui respondens Satan ait numquid frustra timet Iob Deum?
Hebrajskie słowo חִנָּם (chinnam) występuje 32 razy w Starym Testamencie. Jest to przysłówek wywodzący się od rdzenia חֵן (chen), który oznacza „łaskę”, „przychylność”, „darmowość” lub „urok”. W związku z powyższym nasz przysłówek przybiera znaczenia: „darmo”, „bez powodu/przyczyny”, „na próżno”.
W kontekście Księgi Hioba (1,9) Szatan w obecności samego Boga zdaje się kwestionować prawość Hioba: „Czy Hiob boi się Boga na darmo (חִנָּם)?” (tj. Czy jego pobożność jest bezpodstawna, czy też czyni to wyłącznie dla Twoich błogosławieństw?). Wniosek płynący z argumentacji Szatana jest taki, iż bojaźń Hioba jest powierzchowna i swoiście interesowna. Szatan przekonuje, iż szczęście mu sprzyja, bo doznaje Bożej ochrony (tekst hebrajski mówi, iż jest on „odgrodzony” שַׂ֣כְתָּ) w takich okolicznościach bycie dobrym jest dość łatwe. Gdyby został pozbawiony wszystkich rzeczy, które do tej pory były oznaką sukcesu, pokazałby swoje prawdziwe oblicze: doprowadzony do granic wytrzymałości przez nieznośne katusze, rzuciłby się na źródło swoich cierpień i zacząłby bluźnić przeciw Bogu (1,11). Z twierdzenia Szatana wynika, iż cztery cechy przypisywane Hiobowi (ww. 1 i 8: „sprawiedliwy, prawy, bogobojny i unikający zła/grzechu”) miały zostać poddane próbie.
Wydaje się to jednak sprzeczne z dosłownym znaczeniem m. in. wersetu 2,3, który sugeruje, iż to właśnie prawość Hioba (tekst hebrajski opisuje go jako אִ֣ישׁ תָּ֧ם – isz tam), powstrzymała go przed popełnieniem grzechu. Hiob jako isz tam całkowicie zaakceptował swój los; nic nie zakłóciło głębokiej wewnętrznej harmonii, która przenikała jego istotę, a myśl o zwróceniu się przeciwko Bogu choćby nie przyszła mu do głowy. Szatan twierdził, iż Hiob faktycznie dopuści się bluźnierstwa. Nic, a już na pewno nie powierzchowna bojaźń przed Bogiem, miała go nie powstrzymać przed zwróceniem się przeciw Bogu. W rzeczywistości wszelkie próby wykazały, iż założenie kusiciela o swoistej interesowności Hioba nie znalazło poparcia w dalszym życiu głównego bohatera księgi. Trzymał się on swojej prawości i pogodził się ze swoim losem, pozostając wiernym Bogu.
