Cyfrowi entuzjaści i sceptycy. Seniorzy w świecie nowych technologii

Technologie i smart urządzenia mogą poprawić jakość życia osób starszych, choć używane nieświadomie i bez ograniczeń przynoszą odwrotne skutki, a nierzadko przeradzają się w uzależnienie.

Seniorzy coraz częściej korzystają ze telefonów i internetu, inteligentnych urządzeń domowych, jak i nowoczesnego sprzętu medycznego np. opasek SOS, dzięki którym mogą uzyskać wsparcie w razie nagłego pogorszenia stanu zdrowia.

Jak podkreśla Magdalena Romanowska, socjolożka z Młodzi w Centrum Lab Uniwersytetu SWPS, technologie i smart urządzenia mogą poprawić jakość życia osób starszych, choć używane nieświadomie i bez ograniczeń przynoszą odwrotne skutki, a nierzadko przeradzają się w uzależnienie.

– Seniorzy to grupa wymykająca się prostym schematom, a ich relacje z nowymi technologiami są tak różnorodne, jak oni sami – znajdziemy wśród nich zarówno entuzjastów technologicznych nowinek, jak i zdystansowanych sceptyków – stwierdza ekspertka.

Nowe technologie w życiu seniorów

Jak podkreśla, w ostatnim czasie dużo mówi się o uzależnieniu od ekranów dzieci i młodzieży, podczas gdy sposób nadmiernego korzystania z tego typu urządzeń przez seniorów domaga się omówienia.

– W ich przypadku zjawisko to jest bowiem szczególnie niepokojące. Nałożenie się naturalnych procesów starzenia na nadmierną stymulację cyfrową tworzy niebezpieczne połączenie, które może prowadzić do gwałtownego obniżenia sprawności intelektualnej – wskazuje socjolożka.

WIĘŹ – łączymy w czasach chaosu

Więź.pl to pogłębiona publicystyka, oryginalne śledztwa dziennikarskie i nieoczywiste podcasty – wszystko za darmo! Tu znajdziesz lifestyle myślący, przestrzeń dialogu, personalistyczną wrażliwość i opcję na rzecz skrzywdzonych.

Czytam – WIĘŹ jestem. Czytam – więc wspieram

Problem osłabienia funkcji poznawczych w wyniku używania tzw. rozpraszaczy uwagi podjął psychiatra Manfred Spitzer, twórca pojęcia „cyfrowej demencji”. Choć termin ten został stworzony, by opisać zaburzenia uwagi i pamięci u osób młodych, można zastanowić się, jak nadmierne korzystanie ze telefonów wpływa na seniorów.

– Ktoś, kto nie rozstaje się z telefonem, może wykazywać te same deficyty uwagi, co osoba we wczesnej fazie otępienia. Granica między zgubnym nawykiem a chorobą otępienną staje się cienka i łatwo tu o pomyłkę w diagnozie – zauważa Romanowska.

Nadużywanie urządzeń mobilnych przez seniorów może prowadzić także do zaniedbywania przez nich aktywności fizycznej i w efekcie pogorszenia ogólnego stanu zdrowia. Ponadto, nadużywanie telefona powoduje szereg dysfunkcji układu ruchu. Oprócz dolegliwości bólowych kręgosłupa szyjnego, przeciążenia mogą przejawiać się m.in. w postaci „kciuka esemesowego” czy „łokcia tenisisty”.

Dotkliwe deformacje, jak przekonuje w swojej publikacji Łukasz Porębski, dotyczą postawy ciała: wymuszone pochylenie głowy przesuwa środek ciężkości, co powoduje zmiany w obrębie miednicy oraz stawów biodrowych i kolanowych. Długotrwała ekspozycja na ekrany potęguje również zaburzenia wzroku i słuchu.

Socjolożka zauważa, iż tu znów – gdy na skutki nadużywania technologii nałożą się typowe dla grupy seniorów schorzenia, takie jak wielochorobowość, zmiany zwyrodnieniowe stawów czy postępujące osłabienie zmysłów – powstaje trudny w leczeniu zespół dolegliwości bólowych.

W kontekście omawianych zjawisk warto wspomnieć także o nomofobii, czyli lęku przed brakiem dostępu do telefonu. Kiedy mamy do czynienia z zaburzeniami poznawczymi, inteligentne urządzenie może nam przypominać np. o konieczności zażycia leków. Zdaniem Romanowskiej brak dostępu do technologii w takiej sytuacji może nasilać poczucie dezorientacji, frustracji i lęku, co jeszcze bardziej upośledza funkcjonowanie poznawcze.

Promocja!

• Irena Namysłowska
• Cezary Gawryś
• Katarzyna Jabłońska

Od rodziny nie można uciec

39,98 zł 49,98 zł

Do koszyka

Książka – 39,98 zł 49,98 złE-book – 36,00 zł 44,98 zł

Dostępny także e-book

– Mamy zatem błędne koło – sięgamy po telefon, by ułatwić sobie codzienne życie, jednak gdy urządzenie zawodzi, rykoszetem dostaje nasze samopoczucie. Dla seniora lub seniorki telefon często jest łącznikiem, pozwalającym zachować kontakt z bliskimi. Możemy sobie tylko wyobrazić stan takiej osoby pozbawionej łączności ze światem, jest ona wtedy wystawiona na utratę fundamentalnej stabilności i poczucia bezpieczeństwa – wskazuje badaczka.

Międzypokoleniowe spojrzenie na cyfrowe nawyki

Jak zauważa, wśród seniorów są również osoby wykazujące powściągliwość wobec nowych technologii lub wręcz wyraźny sceptycyzm. W relacjach międzypokoleniowych daje się zauważyć ich krytyczny stosunek wobec nawyków cyfrowych młodzieży.

– Osoby starsze często postrzegają sposób korzystania z technologii przez młodsze pokolenia jako nadmiarowy i szkodliwy. Podczas wywiadu realizowanego w 2023 roku w ramach projektu „Uczenie do starości. Edukacja międzypokoleniowa w perspektywie relacyjnej” jeden z seniorów w rozmowie ze mną zwrócił uwagę, iż młodzi ludzie, podróżując komunikacją miejską, są skupieni niemal wyłącznie na swoich telefonach i nie interesuje ich to, co dzieje się wokół – dodaje socjolożka.

Seniorzy zauważają również, iż ich sposób korzystania z technologii różni się od tego, jak używają ich młodsze generacje. Dostrzegają, iż to młodzi, jako cyfrowi tubylcy, są częściej bieglejsi od nich w tej dziedzinie. Jak relacjonuje ekspertka, jeden z badanych seniorów opowiadał, iż uczył się obsługi komputera, mając poczucie wsparcia ze strony syna. Gdy ta codzienna pomoc zniknęła, konieczność samodzielnego radzenia sobie z coraz bardziej zaawansowanymi urządzeniami okazała się dla niego dużym wyzwaniem.

– Wypowiedź mojego rozmówcy potwierdza, iż seniorzy zostali wrzuceni na głęboką wodę cyfryzacji bez odpowiedniego przygotowania. Ten rozdźwięk między chęcią nauki a brakiem wyrobionych nawyków, które posiadają młodsi użytkownicy, sprawia, iż nauka korzystania z nowych urządzeń może być dla nich niemałym wysiłkiem poznawczym. To właśnie ten stały, wysoki poziom trudności w obsłudze „inteligentnych” technologii staje się drogą do cyfrowego przebodźcowania. Wynika to nie tylko ze zmian związanych ze starzeniem się, ale także uwarunkowań pokoleniowych, które za Pierrem Bourdieu nazywamy pokoleniowymi habitusami. Osoby starsze pamiętają czasy bez telefonów, komputerów czy telewizji. Dorastały w warunkach rozwijającej się elektryfikacji – zauważa Magdalena Romanowska.

Wśród seniorów są także przeciwnicy korzystania ze telefonów – takie osoby wciąż posługują się telefonami stacjonarnymi czy poruszają się po mieście bez nawigacji, zdając się na swoją pamięć i znajomość topografii ulic. Socjolożka zauważa, iż trudno stwierdzić, na ile są to świadome decyzje o „niedelegowaniu zadań na zewnątrz”, a na ile wynikają ze zwykłego przyzwyczajenia.

– Można pokusić się o stwierdzenie, iż ten sposób funkcjonowania niesie w sobie pokoleniową mądrość, którą – jak sądzę – warto kultywować także, kiedy jest się młodym i sprawnym: technologie, jak najbardziej mogą nam służyć, o ile korzystamy z nich w sposób świadomy. W przeciwnym razie to bardziej my poddajemy się im, tracąc tym samym możliwość korzystania z własnych zasobów i rozwoju naszych unikalnych, ludzkich kompetencji – podkreśla.

Ekspertka zwraca uwagę, iż rozwijanie kompetencji cyfrowych wśród seniorów i seniorek jest ważne, ale równie istotne pozostaje pielęgnowanie i przekazywanie międzypokoleniowej, analogowej mądrości. To właśnie ona stanowi cenne źródło wiedzy i doświadczenia dla młodszych pokoleń, które nie znają rzeczywistości sprzed ery telefonów.

SWPS